Σε ένα από τα οκτώ χωριά του Κυβερνείου του Καρς, στο Αράμ-Βαρτάν, έζησαν για σαράντα περίπου χρόνια και οι πρόγονοί μας, ύστερα από τον ξεριζωμό τους από την Αργυρούπολη του Πόντου.
Το χωριό πήρε το όνομά του από τα ονόματα δύο αδελφών Αρμενίων, του Αράμ και του Βαρτάν, οι οποίοι ήταν τσιφλικάδες της περιοχής. Η σημερινή του ονομασία είναι Karacoban (Μαύρος Τσοπάνος) και κατοικείται από Καραπαπάχους, αζερικής καταγωγής φυλή.
Το χωριό ήταν κτισμένο σε υψόμετρο περίπου 1.800 μέτρων, στην πλαγιά του βουνού, με ιδιαίτερα καλό κλίμα. Στην αρχή της εγκατάστασής τους, όπως και όλοι οι Ελληνοπόντιοι που εγκαταστάθηκαν στην ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου, είχαν τη συμπαράσταση των Ρώσων, οι οποίοι επιδίωκαν να καταστήσουν κατοικήσιμες τις περιοχές που είχαν αδειάσει από τον μουσουλμανικό πληθυσμό.
Κυρίως, όμως, στόχος τους ήταν η δημιουργία φιλορωσικού περιβάλλοντος στην απέραντη έκταση του Κυβερνείου, η οποία, παρά τη φυγή περίπου 100.000 Τούρκων, κατοικούνταν ακόμη κατά πλειοψηφία από μουσουλμανικό και κατά μειοψηφία από αρμενικό πληθυσμό. Για τον λόγο αυτό παραχώρησαν στους Έλληνες γη για καλλιέργεια, ζώα για γεωργικές εργασίες, ιδιαίτερη φορολογική μεταχείριση, απαλλαγή από τη στρατιωτική θητεία και μικρή οικονομική ενίσχυση στα πρώτα χρόνια.
Έτσι, οι πρόγονοί μας κατάφεραν να σταθούν στα πόδια τους και να στήσουν το νέο τους νοικοκυριό, με κύριες ασχολίες τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Κάποιοι ασχολήθηκαν επίσης με το εμπόριο, το ζωεμπόριο και τα δημόσια τεχνικά έργα. Τα σαράντα χρόνια ελευθερίας που έζησαν στο Καρς του Καυκάσου τα πέρασαν μέσα σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον, στο οποίο διαχέονταν προοδευτικά ρεύματα της ρωσικής κοινωνίας.
Τον Οκτώβριο του 1917, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, οι Μπολσεβίκοι κήρυξαν την Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από το Κυβερνείο του Καρς και, στις αρχές Μαρτίου του 1918, τα γεγονότα πήραν απρόβλεπτη τροπή.
Η Ρωσία των Σοβιέτ και οι Κεντρικές Δυνάμεις υπέγραψαν στις 3 Μαρτίου 1918, στη Μπρεστ-Λιτόφσκ της Λευκορωσίας, τη γνωστή συνθήκη, με την οποία παραχωρήθηκαν στην Τουρκία οι περιοχές του Καρς, του Αρνταχάν και του Βατούμ. Οι Έλληνες του Κυβερνείου του Καρς αναστατώθηκαν· άλλη διέξοδο δεν είχαν παρά να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τα χωριά τους και να κατευθυνθούν προς το εσωτερικό της Γεωργίας και της Ρωσίας.
Δεν ήθελαν να παραμείνουν σε μια περιοχή που θα περνούσε εκ νέου υπό τουρκική κυριαρχία. Άλλωστε, φοβούνταν τις αντεκδικήσεις, παρά το γεγονός ότι είχαν αναπτύξει αδελφικές σχέσεις με τους Τούρκους συντοπίτες τους κατά τη διάρκεια των σαράντα περίπου χρόνων της τσαρικής κατοχής.
Η ελληνική στρατιωτική παρουσία στον Καύκασο και ειδικότερα στην πόλη του Καρς ήταν ελάχιστη σε σύγκριση με τον τουρκικό στρατό που πλησίαζε. Έτσι, η πόλη παραδόθηκε και οι Τούρκοι εισέβαλαν στρατιωτικά στην περιοχή.
Μπροστά στην απειλή αυτή, οι πρόγονοί μας, κάτοικοι του χωριού Αράμ-Βαρτάν, αδύναμοι και αβοήθητοι, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα μέρη τους, όπως και οι κάτοικοι άλλων γειτονικών χωριών (Βεζίνκιοϊ, Χατζηβελή, Μαγαρατζίκ, Σουρμπασάν, Χαλήφογλη). Η απόφαση ελήφθη από τους εκπροσώπους των ελληνικών χωριών, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν, συζήτησαν και όρισαν την ημερομηνία της αναχώρησης.
Συμβολικά και τραγικά συνάμα, αυτή ορίστηκε για τις 25 Μαρτίου, ημέρα της εθνικής εορτής των Ελλήνων. Άφησαν πίσω τους τα μέρη όπου έζησαν επί τέσσερις δεκαετίες (1878-1920) και με τρένα μεταφέρθηκαν στην Τιφλίδα και από εκεί σε διάφορες περιοχές της Νότιας Ρωσίας, όπως η Κρούσκαγια, το Κουμπάν, το Σοχούμ και το Κρασνοντάρ.
Στα μέρη αυτά παρέμειναν προσωρινά, με την ακλόνητη πίστη ότι σύντομα θα έβρισκαν τον δρόμο που θα τους οδηγούσε στη μητέρα-Ελλάδα. Αυτό τελικά έγινε πραγματικότητα το 1922, με την ανταλλαγή των πληθυσμών, όταν οι Ελληνοπόντιοι Χαραμήδες, σύσσωμοι για ακόμη μία φορά, πήραν ξανά τον δρόμο της προσφυγιάς.
Σημαντικό ρόλο στη συστηματική μεταφορά των Καρσιτών προσφύγων στην Ελλάδα, καθώς και στην παροχή εφοδίων και περίθαλψης, διαδραμάτισε ο συντοπίτης τους Θεοφύλακτος Κ., γιατρός και εκδότης εφημερίδας και περιοδικού, ηγετική φυσιογνωμία του Ποντιακού Ελληνισμού, γεννημένος στο χωριό Τσιτή της Αργυρούπολης.
Ο ερχομός των Χαραμήδων-Καρσιωτών προγόνων μας στη μητέρα πατρίδα έγινε με πλοία που διέθετε το ρωσικό κράτος και τα οποία, από τα βάθη της Μαύρης Θάλασσας, τους μετέφεραν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Κατά τη διάρκεια αυτής της μακράς Οδύσσειας, οι άσχημες συνθήκες του ταξιδιού προκάλεσαν αρρώστιες και επιδημίες, με δυστυχώς πολλά θύματα.
Η τελευταία πράξη του δράματος παίχτηκε στην καραντίνα και στα λοιμοκαθαρτήρια του Καραμπουρνού στην Καλαμαριά, όπου εγκαταστάθηκαν αρχικά από τις αρχές της Θεσσαλονίκης. Πολύ σύντομα, για λόγους υγείας, εγκατέλειψαν την Καλαμαριά και, ύστερα από νέες περιπέτειες, βρέθηκαν στην Ανατολική Θράκη, στην περιοχή Μετρζάν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΠΡΟΣΟΧΗ: Τα σχόλια σας!
γίνονται επώνυμα με δική σας ευθύνη.