Λεξικό Ποντιακής Διαλέκτου Αργυρούπολης Χαλδίας : Σελίδες Α-Η

Το ενδιαφέρον και η αγάπη μου για την ποντιακή διάλεκτο τη μητρική μου γλώσσα, τη γλώσσα των προγόνων μου καθώς και η αγάπη για τον τόπο μου, αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη για αυτό το, ίσως παράτολμο, εγχείρημα.

Χωρίς ίχνος φιλοδοξίας και χωρίς επιστημονικές αξιώσεις, καταγράφονται λέξεις ανατολικής προέλευσης που απαντούν στην ποντιακή διάλεκτο της Χαλδίας, όπως αυτή μιλιόταν στον τόπο μου και όπως την άκουσα από τους παλαιότερους.

Σκοπός αυτής της καταγραφής δεν είναι η γλωσσολογική ανάλυση, αλλά η διάσωση της μνήμης· της γλώσσας όπως ζούσε μέσα στην καθημερινότητα, στον μόχθο, στη χαρά και στο χιούμορ των ανθρώπων μας.

Η συνέχεια βρίσκεται στις επόμενες δύο σελίδες.
Δείτε εδώ τη συνέχεια και εδώ.

Το πρώτο «εδώ» → Σελίδα 2 (Ι–Ρ)
Το δεύτερο «εδώ» → Σελίδα 3 (Σ–Ω)

                                                         ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Α — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

ακλανεύκουμαι = ασχολούμαι με κάτι να περάσει ευχάριστα η ώρα 

τουρκική λέξη eglenmek=διασκεδάζω

φρ. 'Σ σα παρακάδα, ο ταή μ' ο Τάσον αμίλετος εκάθπυντον 'ς σ' έναν κιοσάν κ' ακλανεύκουντον μ' έναν αλατζάν 'ς σα χέρα τ' κ' εχαβασλάευες να ελέπ'ς τα τσαλουμόπα τη παιξίας ατ'.

αριάν  το= ξινόγαλα

τουρκική λέξη ayran = ξινόγαλα

φρ. Όντες εθήκ'νεν 'ς σο τραπέζ' η μάνα μ' το πιλάφ' με τα τσαμίντζα, αμάν το τάσ' με τ' αριάν' εψαλάφ'ναμε.

αλισφερίσ',  το= δοσοληψία

τουρκική λέξη alisneris = δοσοληψία

φρ.Ωράσον σκαλών ' τς αλισφερίσα με τ' εείνον τον ξενομερίτεν , σ' κούται και φεύ' έναν ημέραν και μέρ'κες θα αραεύ΄ς ατόν΄κ'α ξέρ'τς.

Αγροχάπαρον,το = δυσάρεστη είδηση αργοχάπαρος* (επίθ)= αυτός που φέρνει άσχημη είδηση σ' συνθ. άγριος+ β' συνθ 

τουρκική λέξη haber= είδηση

φρ. Τον άχαρον ας σ' εγκεν κιαν τ' αγροχάπαρον ντ' εφουρκιαν 'ς σον Στρυμόνα το χτήνον τη Στυλιανός και το μουσκαρ' τη Μήτονος,εκολτσαν ατον το παρωνύμ ' ο αγροχάπαρον ο Χάμπον.

απογιαβανούμαι = τρώω άπαχα φαγητά Ι αδυνατίζω
τουρκική λέξη  yanan = άγευστός, άνοστος

φρ. Απέσ΄΄ς σην Σαρακοστήν, η πιπή μ' η Άνναν παστάν απογιαβανούται,να φυσλας ατλεν ρούζ' , αμά οπίσ' 'κι στέκ ας σα νεστείας...

αβτζής = κυνηγός

τουρκική λέξη avci = κυνηγός

φρ. Εντώκαν το πουλόπο μ' 'ς ση Σέρας το ποτάμ ' εκείνο κ' άλλα τέσσερα είναι αβτζής εντώκεν.

αβλαεύω = κυνηγώ , αρπάζω

τουρκική λέξη anlamak =  κυνηγώ 

φρ. Ποίος γιοσμάς, ατζάπ' σα εβλάψεν τη κουτζής εμούν την κάρδαν κ' εχάσεν τ΄ αχούλ΄ν ατ΄ς κ' άλλο πάς' κ'ίνεται;

αχουντή, η  (και σαχουντή) =ελαφρύς θόρυβος
τουρκική λέξη akinti= ρεύμα ποταμού ροή

φρ. Μεσανυχτί , εγνέφ'σα αναψάπαρα, ας σην αχουντήν ντ' εποίκεν ο γιοσμάς εμούν, το νυχτοπούλλ', π'έθηκεν την τέντζερην με τα πλυμία, ντ' εσέρεψαγια τ' αλμεγάδ' το χτήνον, απάν ' 'ς σο πέσκον, τεϊμ να χουλαίν ατά και ...μώ ' έχτιζεν ν ατόν τρώει ατά!

αράεμαν το = ψάξιμο, αναζήτηση

τουρκική λέξη arama = ψάξιμο, αναζήτηση

φρ. Με δύ' ημερών αράεμαν 'ς σα παλιαιά τα ταφία Τεζέ εύρεν ο ξενιτέας 'μουν ο Χρήστον τη προ παππού΄μουν τη Ιοδράνη και ...ενεπάεν η ψή'νουν!

αζούχ',το = τρόφιμα για ταξίδι , για δρόμο

τουρκική λέξη azik =τρόφιμα για ταξίδι , για δρόμο

φρ. Μεσανυχτεί εσέγκεν τ' αζούχ''ς σην τορπάν ατ' κι εξέβεν ΄ς σην στράταν κι άχαρος η μάνα εσύρ'νεν απ' οπίσ΄' ατ' το νερόν με το τάσ'...

φρ. Μ' ανασπάλλετεν τ' αζούχ' ν εσούν, ούσνα κλώσουστουν ά λιγούστον ας σην πείναν , ΄ς σο γιαζίν΄κ' ευρήκετεν φαϊν.

ακασία, η  = ακακία

τουρκική λέξη akasya=ακακία

φρ. Νέπε , έμορφον παχύνσαρλην εποίναν τα δύο ακατσίας απέσ' ΄ς σην αυλην,ψωμίν εψαλάφ΄νανε ' σε ερρούξες ατά κά.

αραπά  η = άμαξα , κάρο που το έσερναν συνήθως βόδια
τουρκική λέξη araba = αυτοκίνητο, αμάξι

φρ. Ο άχαρον ο Μήτρον εγόσεψεν τ' οβούδα'ς σην αραπάν και δύ'ώρας αναμέν' τη Σοφίκαν ν' έρται εγβαίν' απάν, κ' είνε, ταλτάλα, ους να σκών' τ' έναν το ποδάρ' τ' άλλο σκυλάζ'.

αγναμάης,  = αυτός που δεν καταλαβαίνει
τουρκική λέξη anlamaz   = δεν καταλαβαίνει, κάνει την πάπια

φρ. Η πονηρέσσα η Τογκάβα, ΄ς σ' ετοιμασίας , ντ' εποίνεμε για τα χαράντας, πάντα την αγναμάζαιναν εποίνεν για να γουρταρεύκεται , η οκναρού κ' φουτού΄τ, ας πολλά τα χουζμέτα και τα δουλείας.

αφιόν,  το = όπιο

τουρκική λέξη afyon =  όπιο

φρ. Να γονουσεύ'ς ατόν ' κ' επορείς, αμάν ας σα κατζία αρπάει σε, σάνκι, κάθαν πουρνόν κάτ'ς αφίον σύρ' απέσ' 'ς σην γαβάν ατ'!...

ασλάεμαν, το = μπόλιασμα, πιάσιμο θηλιών
τουρκική λέξη asilama = μπόλιασμα

φρ. Έπαρ',νέκουτση ,τ' ορταβέλονον και ποίσον τ' ασλάεμαν τη σίνας ντ' έφυέν ας σ' ορτάρ' τη κυρού σ' , τ' εμά τα χέρα εκουράγαν ας σο πλύσιμον τη λωματίων

αμπούρ - τζουμπούρ = γρήγορο φαγητό

τουρκική λέξη abur-cubur = πρόχειρό φαγητό

φρ.Τσί εκυνήγανες σε, ατζάπ'σα, και χαρπία εσέβες 'ς σ' οσπίτ', έφαες αμπούρ- τζουμπούρ κ' ένουσ'νε γαϊπ', τ' έναν τ' ομμάτ'-ι-μ- ουσνά έλεπες σε τ' άλλο εχάσε σε!

αρσουζλαεύω  = φέρομαι με θράσος, αντιδρώ άσχημα

τουρκική λέξη αρσιζλασμακ = αυθαδιάζω

φρ.Τέρσα κείται , τέρσα σ' κούται ατός τ' εμέτερον ο Τάσον, με το παράμικρον αρσουζλαεύ' την σεφίλαιναν την γαρήν ατ' , ζατίμ, εείνε πα, η άχαρος, ακόμαν ' κ' εύρεν το κουμπίν ατ'.

αρκατάσ  ο = αδελφικός φίλος, σύντροφος
τουρκική λέξη arkadas =  φίλος, σύντροφος

φρ. Αρκατάσ', όσον - πόσον καιρόν 'α ωράζετεν την ξενιτείαν, φογούμαι ουσνά κλώσκουστουν τ' ημ' σόν το συενολόι'κι θα έν' ζωντανόν!

αναφαά, η = τα είδη διατροφής μιας οικογένειας

τουρκική λέξη nafaka=γιατροφή (διαζυγίου)

φρ.' Σ σ' εμπριζ' νά τα χρόνα με τ' αραπάδας επαίναμε 'ς σο παζάρ' τη Τσουμαγιάς κ' εγόραζαμεν για τον χειμωγκόν όλεν την αναάν τη ταϊφας εμούν κ' ό,τι άλλον εχρεασουμ'νες.

αραλούγ' ,το = το χρονικό διάστημα που δε γίνονταν γεωργικές εργασίες(χειμερινοί μήνες)

τουρκική λέξη aralik=διάστημα, Δεκέμβρης

φρ. 'Σ σ' αραλούγ' απάν ' ας ίνταν τα σουμάδα και σ' άλλ' τον χρόνον, αΪκον καιρόν, ας 'ίνεται κ' η χαρά , πριν τη χωραφίων τα δουλείας.

φρ. Όντες είχαμεν αραλούγ' , μικροί-τρανοί ετοπλαεύκουμ'νες'ς σα παρακάδα κ' οι μειζετέρ' έλεγαν τσεσίτα- τσεσίτα- ιστορίας και μασάλα κ ' εμε'ις τα χ'αταλα εφουκρούμ'νες.

αρμαγάδ'   το = δώρο, χάρισμα

τουρκική λέξη  armagan = δώρο, χάρισμα, πεσκέρι

φρ. Νέπε Χρήστον,με τ' ατό τ' αρμαγάδ' εθαρείς 'α γαντουρεύ'ς τη χέρας το κορτζόπον,άνοιξον τ' ομμάτα σ' και τοπλάεψον τ' αχούλ'-ι--σ', εείνε ξενομερίτεν εσεβνταλανεύτεν!

αμέκ'* το= κόπος, μόχθος

τουρκική λέξη emek = κόπος, μόχθος

φρ. Τ' αμέκια ντ' ευτάνε, ρίζα μ', οι γονέοι για τα χάταλα τουν, 'ς σο ζυαστέρ' 'κι θήκ'ν ατά!

αμπάρ το  = αποθήκη 

τουρκική λέξη ambar = αποθήκη 

φρ. Αμπάρα και τσουβάλα ούλα κούμουλα ας σα γεννήματα κι ο Τόγκας , ο σπάγγον, έναν οκάν γονεύ' να δι 'ς σε γυρευόν.

αναχάπαρα  = ξαφνικά, απρόοπτα, απροειδοποίητα

τουρκική λέξη haber = είδηση

φρ. Σίτα εσύριζεν κ ' επαίνεν 'ς σην στράταν ο Τόγκας εμούν, αναχάπαρα ετεκερλεύτεν κι ερρούξεν 'ς σ'  έναν τσοχούρ' κ' αιμακύλττσεν το ποδάρ'ν ατ' κι ατώρα ετύλτσεν ατό με τσαπούτα κι φουφούτζόν...

αzούχ' το  = τρόφιμα για ταξίδι, για δρόμο

τουρικί λέξη azik τρόφιμα για ταξίδι, για δρόμο

φρ. Μεσανυχτί σέγεν τ' αζούχ' 'ς σην τορπάν ατ' κι εξέβεν 'ς σην στράταν κι η άχαρος η μάνα εσύρ΄νεν απ' οπίσ' ατ'  το νερόν με το τάσ'...

αχλαεύω* = αναστενάζω
τουρκική λέξη ahlamak = αναστενάζω

φρ. Ας οψέ εμπρκαικά τζάνου μ', αχλαεύ΄ς και με το παραμικρόν φουτζανίεις, χός τα παπόρα σ' 'κ' επάτεψαν , αμά έν' κ' εσεβντανεύτες, σ' κού ας πάμε ΄ς σο ψαλάφεμαν τη κουτζής.

αχούλ', το = μυαλό, νους

τουρκική λέξη akil =  μυαλό, νους

φρ. Νέπε, τεβεκελή, τ' αχούλ'-ι-σ' μέρ' κεσ' ξάν΄λάσκεται , πάντα με τ' αφκά το κιφάλ' μη νουνίεις!.

ασκέρ'  το = Στρατός,Στρατιώτης

τουρκική λέξη asker = Στρατός,Στρατιώτης

φρ. 'Ολεν το τούρκικον τ' ακέρ' ετοπλαεύτεν ΄ς σα Κοτώρα- Ορντού( Ορντού= Στρατός,)σουμά κ' ενεμείνεν το φερμάν γιλτουρούμ ' ν' ερρούζνε'νεν και να ετσαρακάλευεν ατ΄ς.

ακλανεύκουμαι * = ασχολούμαι με κάτι για να περάσει ευχάριστα η ώρα 

τουρκική λέξη eglenmek = διασκεδάζω

φρ. Είδετεν , γάρηδες , το σουράτ' τ' Ευμορφίας, άμον ακρέπ' έντον με τα πογιάδας ντ' εσάρεψεν 'ς σα κατζί τ'ς , κρίμαν ...ς' όνομαν!

ασάευτος* = αυτός που δεν υπολογίζει , δεν εκτιμά, δε σέβεται
τουρκική λέξη saymak = είδηση υπολογίζω , λαμβάνω υπόψη

φρ. Τη μειζερερίων τ' ωτία και τ' ομμάτα έκ'σαν κ' είδαν πολλά, στόχεψαν και νούντζον ντο λέγ΄νε σε, ασάευτος μ' είσαι , κερδαιμένος ΄α εβγαίν'τς ας σα δασκείας ατούν.

άντζα* = όσα-ίσα, μόλις

τουρκική λέξη anca= μόλις , τσίμα-τσίμα

φρ.΄Αντζα, αβούτα τα κουλούντζα εσέρεψα οσήμερον , ζατίμ' , άλλο τακάτ'' κ'επέμ'νεν απάν'-ι-μ' είπα εγώ εμέν'..

Αρναούτ'ς  ο = Αλβανός, αγροίκος, πεισματάρης
τουρκική λέξη Arnavut = Αλβανός, Αρβανίτης

φρ. .Δουλείν μ' έχ'ς με τ' ατόν τον Αρναούτ', πολλά ινάτ΄ς, 'α εβγάλ' την ψή σ', για (ή)  θα χολοσπάν'σε τσε και θα ίνεται ξάν' τ' εεινού, ατός, ρίζα μ', γάιδαρον πα σπάν'!

αγιάζ', το = ψύχρα (νυχτερινή και πρωινή)
τουρκική λέξη Ayaz = παξωνιά, ξεροβόρι

φρ.Πουρνό - πουρνό, μετ' αβούτο τ' αγιάζ' μέρ' εχπάστες να πας, ακόμαν ΄ς σα μαγαζία 'κ' έψαν τα πέσκους κ' ας εσ'κώθες κιαν ας έναν βέχ'ς κ' ας άλλον το μυτί σ' υλίζ.

ακρέπ, το = σκορπιός, άσχημος, δύσμορφος
τουρκική λέξη akrep = σκορπιός

φρ. Είδετεν γαρήδες, το σουράτ' τ' Ευμορφίας, άμον ακρέπ' 'εντον με τα πογιάδας ντ' εσάρεψεν 'ς σα κατζία τ'ς , κρίμαν...ς' όνομαν!

άτζαπα,( και ατζάπ'σα)   = άραγε;
τουρκική λέξη acaba = άραγε, τάχα, μήπως

φρ.'Α έρται, ατ΄ζάπαγας, δίγ' σε έναν γιαρτίμ' ο Χρήστον, το πατζανάχ' - ι-σ', γιόξα ξάν' εγαντούρεψε σε κ' έντον γαϊπ' και τζάπαν αναμέν' της;

αλπέ,  = βέβαια, φυσικά
τουρκική λέξη aelbet - eldette  =βέβαια, φυσικά

φρ.'Αλπέ, ατό ντ' έλλεν ο δέσκαλον έτον τογρίν, αμά οι άσαλγοι ντ' εθέλ'ναν εποίναν κεπέκει έτρωαν τα δαβρέας και τα ξυλέας...

αντισόν,  το =  γλυκάνισο
τουρκική λέξη anason - anison  = γλυκάνισο 

φρ. Εθάρ'να μαΪντανον έσπειρα 'ς σο παρνίκ κ' εφύτρωσεν  αντισόν,'δεν 'κ' ευτάει, ζατίμ, ατό πα χρέσχεται ΄ς σα στύπα ντ' ευτάμε.

αρτατάσ',  ο = αδελφικός φίλος, σύντροφος
τουρκική λέξη arkadas  = φίλος, σύντροφος

φρ. Αρκατάσ', όσον-πόσον καιρόν ΄ς ωράζεται την ξενιτείαν, φορούμαι ουσνά κλώσκουστουν τ' ημ' σόν το συενολόι ΄κι θα έν' ζωντανόν!

Β — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

βρούλα  η = φλόγα από ξύλο που καίγονται, φωτιά

τουρκική λέξη brulor = καυστήρας

φρ. Η Πόπη εψέσκουντον ας σον πυρετόν και τα κατζία τ'ς βρούλαν επαίρ'ναν κ' πατσή μ' η Σόνα, λελεύω τα μάγ'λα σ' τα παντζαράπαέλεεν ατέν...

βαράχ,το = λεπτό φύλλο χρυσού

τουρκική λέξη varak= φύλλο

φρ Νέτζη , ντο έν' ατό ντ' ετάχεψες ' ςση γούλα γ', ξάι ' κ' ιεύ' σε, σ' κώσον και σύρον ατό, χός βαράχ' ' κ' έν' και γουεύ'ς ατό.

βουρουλεύκουμαι = ερωτοχτυπιέμαι 

τουρκική λέξη vurulmak = χτυπιέμαι Ι ερωτεύομαι 

φρ. Εχάσεν τ' αχούλ' ν'ατ και τσαχάλτς - τσαχάλτς εβουρουλεύτεν κ ' επαντρεύτεν, άμα ' ς σο χρόνον απάν΄,αραεύ' να σ' κούται φεύ'...

βούρτ- ζούρτ  = συχνά, πυκνά
τουρκική λέξη virt-zirt = συχνά, πυκνά

φρ. Γιάβρ'-ι-μ','κ' ενεγκάστες,βούρτ- ζούρτ  πας κ' έρθεσαι,έγρασες τα παπύτζα σ', ιστέ κάθ'κα 'ς ωβά σ'ςσο καντίν απάν' 'α έρται η χαρά σ'!

βιλαέτ',το = νομός, επαρχία, διοικητική περιοχή

τουρκική λέξη vilayet = νομαρχία

φρ.Τα βιλαέτα εχωρίουνταν  'ς σε σαντζάκα και το καθαέναν σαντζάκ' 'ς σε καζάδας κ' ούλον ο Πόντον έναν βιλαέτ' έτον με έδραν την Τραπεζούνταν

βερέμ'ς' = φυματικός

τουρκική λέξη verem =χτικιό (veremli= χτικιάρης)

φρ. 'Σ σ' εμπριζ' νά τα χρόνα ο βερέμ'ς γολάγια ' κ' ελαρούντον κ' άναυα ατό, ετσκινεύκουσ'νε να γιανασεύ'ς ατόν...

βατανλούχ',το = εργαλείο τεχνίτη

τουρκική λέξη avadanlik = εργαλεία,σύνεργα

φρ. Άμον ασπρομάντηλον , τεϊμ, έγκεν ούλα τα βατανλούχα ν' ευτάει έναν ορθόν δουλείαν κ' αμόν τ' ενεγκάστεν ενάξα κ' ετράνυνεν το κιφ΄'αλ' ν' ατ' ,(βαρέθηκε) εσέρεψεν ατά κ' αδέβεν πλάν'...

βακούφ', το  =  κτήμα που ανήκει σε ναό ή μονή

τουρκική λέξη  vakif  =ίδρυμα, μετόχι

φρ. Ούλα εείνα. Χρήστον ρίζα μ', τα βακούφα τ' Αη Θαν' τη Τσιτσιλή σο Πυργίν (βουνό) απάν' ερημάγαν κ' ετσατσαλώθαν ας σ' αθεόπιστους...

βέτρα, η  = κουβάς

τουρκική λέξη  vedre  =ξύλινος  κουβάς

φρ. Εσάχτωσες κ' εκάτσες κά, άμον πάππος, σ' κού, γόμωσον την βέτραν και πότσον τα τσιτσέκια τη παχτζάς και τ' αλμεγάδ' το χτήνον πα μ' ανασπάλλ'τς , τ' εμά τα μέσα εκουράγαν ας σο τζακέλισμαν...

βουρ-βουρ,( και μπουρ-μπουρ-ονοματοποιημένη)   = γκρίνια

τουρκική λέξη  vir-vir  =γκιρ-γκιρ

φρ. Ο απάχαρον ο Νίκας επουχαλεύτεν ας σο βουρ-βουρ τη γαρής ατ', άλλο 'κ' εταγιάντζεν, εντώκεν τη πόρταν απάν ' κ' εξέβεν κι...ακόμαν αραεύ' ν ατόν!

βαραχλαεύω = καλύπτω με φύλλα χρυσού (καλλωπίζω)

τουρκική λέξη  varaklamak   = επιχρυσώνω

φρ.Η εφαδέφ'σσα μ' η Κατούσια το σινίν πολλά μερακλία εβαραχλάευεν ατό, με τα τζαμίντζα εποίνεν σταυρόπα και με τα καρυδόκαντζα ασερόπα ατόσον έμορφα, εγούευες να κρού'ς απάν'.

Γ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)  

γοτζαμάν', ο = μεγάλος Ι γέρος Ι σύζυγος
τουρκική λέξη kocaman = πελώριος

φρ. Γοτζαμάν άντρας, σκατόν ' κ' αραεύ'ς και ταράεσαι ανάμεσα 'ς σα τσαχάλκα, άφ'ς ατά ας χέζ'ν και τρώνε μοναχά...

γαπλαεύω* = καλύπτω, επενδύω(πάπλωμα, βιβλίο)
τουρκική λέξη karlamak= επιστρώνω, καπλαντίζω

φρ.'Σσο Δημοτικόν, όντες έμ΄νες, έπρεπεν να γαπλαεύομε τα βιβλία μουν μ' έναν γερανέον χαρτίν, αλλέως ' α έτρωγαμε ας σον δέσκαλον τα βιτζέας'ς σα χέρα για (ή) τα σκαμπίλα'ς σα κατζία!

γιαγιάντζ = πεζός
τουρκική λέξη yayah = πεζή, βάδην

φρ. Γιαγίαντζ εξέβα τον ανέφορον για τα παλένας και  γιαγίαντζ εκλώστα, αμά,η γλώσσαν μ' εξέβεν και τα ποδάρα μ' πα επήραν άψιμον

γεμενία', τα = ανδρικά παπούτσια από κατσικόδερμα
τουρκική λέξη yemeni = είδος παπουτσιού, χειροποίητο σταμπωτό μαντήλι

φρ. Χαμελά παπούτζα,νέπε , είν, τα γεμενία κ' ετάει ατά ο γεμενιτζής για τ' αγούρ'τς, αμά να δεξόν χωρίεις να ζεβρόν , κορτς πα να είσαι ' κ' α σασιρεύ'ς  'ς σο φόρεμαν ατούν.

γατεμίν και κατεμλίν = καλότυχο
τουρκική λέξη kademli= τυχερός

φρ.Ογουρλίν και γατεμλιν να έν' το νόπαντρο το ζευγάρ', με θίαν κ΄ευλοϊαν, πάντα ν' ελέπετ' ατ΄ς και χάρουστουν (ευχή στους γονείς του ζευγαριού).

γενιντέν* το=  πάλι, ξανά
τουρκική λέξη yenideh= πάλι, ξανά 

φρ. Είπα σε,άφ'ς τα κολούντζα τη βομπακί οξωκά, εσύ γενινέν έγκες ατά απέσ' οσπίτ' κ' εγομώθαν τα τουβάρα μουμούλα κ' εξέγκες κ' άλλο δουλείαν 'ς σο κιφάλ'-ι-μ'.

γαντούρεμαν, το= εξαπάτηση, παραπλάνηση
τουρκική λέξη kandirma =  εξαπάτηση, παραπλάνηση

φρ. Μω την πίστη σ' και  τον άνθρωπον, με τα γαντουρέματα και τα κουρφέματα, ας έναν ευτάει δουλείας κα ας σ΄άλλο τρανυν΄...κοιλίας!

γαπάεμα(ν)*, το = καπάκωμα, σκέπασμα

τουρκική λέξη karama = καπάκωμα, σκέπασμα

φρ. Χαμέλυνον τ' άψιμον ας σιγοβράζ' το φαϊν και μ' ανασπάλ'τς τη τέντζερης το γαπάεμαν.

γαραλαϊζω, το = κραυγάζω, βγάζω δυνατή φωνή
τουρκική λέξη =  δεν ξέρω

φρ. Νέπε 'ατζερίεται η τσίπα σ' μη γαραλαΙ'ς, όντες καλατζεύ΄ς, όλεν την μαχαλάν χαπάρ εδέκες, ζατίμ, κωφέσσα΄κέιμαι, έκ΄σα σε...

γαράρ', το= ικανοποίηση, ωφέλεια
τουρκική λέξη garamet = οφειλή

φρ.Τα γράμματα, έλεεν η μάνα μ', και τη τράπεζας τα δουλείας έφα(γ) αν τη κόσμονος τα υίας.

γαρσού = απέναντι, αντίκρυ
τουρκική λέξη karsi=  απέναντι, αντίκρυ

φρ. Γαρσού'ς σην εγκλεσίαν στέκ' το σκολείον, ισ' σίζ΄οσήμερον, μω την πίστη σ' , να παιδίων, να κωδωνίλαλίαν ακουσκάται, παστάν ερημώθεν!

γάρτ', το= σκληρό (κρεατικά και κυρίως για λαχανικά)
τουρκική λέξη kart = γερασμένος, ξεραμένος 

φρ. Όντες σερεύκουνταν γάρτα τα ζαρζαβάτα γολάγια ' κι μαειρεύκουνταν, ζατίμ, το καλλίον έν, ξάει'ς σην τέντζαρην να μη εμπάίνε , ας σύρ' κυνταν 'ς σα γορούνα...

γαπάεμα(ν)* ,το= καπάκωμα, σκέπασμα

τουρκική λέξη karama=καπάκωμα, σκέπασμα

φρ. Χαμέυνον τ' άψινον ας σιγοβράζ' το φαϊν και μ' ανασπάλ'τς τη τέντζερης το γαπάεμαν,

γαρτλούγ*, το= σκληρότητα

τουρκική λέξη karlik =  γήρανση, μάραμα

φρ. Δύ' ώρας βράζ' το κρέας τη ζυγούρι και νιάτ' 'κ έχ' να μαλακούται αϊκον φαρτούγ΄πα ίνεται.

γαβούν'  το = πεπόνι
τουρκική λέξη kavuh = πεπόνι

φρ.Το γαβούν' ντ' εδέκε μας, οσήμερον , ο πασά μ' ο Χάμπον ας σο πογαβούρεμαν , ποστάν τ Τόγκα ατ' , ξάι τάτ' ΄κ' είχεν, τ' οψεζ'νόν έγκε μας, άμον μέλ'έτον.

γαϊλά η  = ανάγκη, στεναχώρια, βάρος

τουρκική λέξη gaile = στεναχώρια, βάρος

φρ.Είπα σε, αποδέβα με, ντ' εξέρω ά ευτάω, να την γαϊλά σ' έχω, να να΄ς σγ γούλας ερρούξεν κιαν έρρούξεν...κούρτ' ατόκαι δέβασον ατό κα!....

γολτούχ'. το  = μασχάλη
τουρκική λέξη koltuk = μασχάλη Ι αγκαλιά, προστασία Ι πολυθρόνα

φρ. Η αφωρισμέντζα η Σουμέλα εσέγεν αφκά 'ς σο γολτούχ΄ν ατ'ς το σεφίλκον τ' αντρούδ' ν ατ'ς κ' οπουκέσ' θέλ' κλ'ωθ' ατόν!

γότζ', ( και κοτζ) = κριάρι
τουρκική λέξη koc = κριάρι 

φρ. Έμπρα 'ς σο κοπάδ' πάει το γοτζ, οπίσ' τα πρόγατα κ' από σουμά ο Χρήστον , γιοσμάς τσοπάνος με την τορπάν ΄ς σ΄ωμίν και ΄ς σο χέρ' το δαβρίν.

γιάν* το= πλάι, δίπλα, πλευρά
τουρκική λέξη yan = πλάι, δίπλα, πλευρά

φρ.Έι κιτί, ρίζα μ' 'ς σ' οσήμερ'νόν τ' ημέραν,τ' οσπίτα γιάν -γινά, αμα τα ψήα μακράν- μακράν!..

γεσιλάεμαν * το = πρασίνισμα
τουρκική λέξη yesilenme= πρασίνισμα  (yesil)

φρ. Να λελεύω σε, Θεέ, έλεεν πάντα η γιάμια μ' η Πηνελόπ',έσυρες τα βρεχία σ' κ' αμάν εσκάλωσεν το γεσιλάεμαν τ' ηής και τ' άνοιμαν τη ψής!

γιαγκούν, το= πυρκαγιά, φωτιά
τουρκική λέξη yangin = πυρκαγιά, φωτιά

φρ.Ο Θεόν, λέγ'νε , έπλασεν τον άθρωπον κ' εκλώστεν εφογώθεν ατόν για τ' ατόσα ντ' εποίκεν απάν΄' 'ς σην ηήν, αμά το γαγκούν τη κάρδας ατ' δατρικόν, ακόμαν ΄κ' εύρεν.

γιανάσεμαν * το = πλησίασμα
τουρκική λέξη yanasma= πλησίασμα, προσχώρηση

φρ. Καλά ημέρας έρ'ταν, νέπε κ' ατά τα δύο τα συννυφάδα, τ' έγρα τα στουπίτας, ξάν ταβισμένα είναι, ας ελέπομε τσί 'α βάλλ' κα και θ' ευτάει σιφτάν το γιανάσεμαν ν' ιεύνε!

γετίμ ,το = ορφανός, άμοιρος , αυτός που δεν έχει κανένα στον κόσμο

τουρκική λέξη yetim=ορφανός

φρ. Επέμν'νεν γετίμ'ς σον κόσμον , να μάναν είχεν να κύρ, έτζουξεν ατόη ψη μ' τ' αδελφοπαίδ'-ι-μ',εξέβ' ατό αρχάν κ' ετρανυνεν σουμά μ'....

γιαπίν, το = κτίριο μισοτελειωμένο
τουρκική λέξη yapi = κτίριο μισοτελειωμένο , υπό κατασκευή κτίσμα , οικοδομή

φρ.Τα πρώτα τα γιαπία ντ' έχτισαμε αδακέσ' σο Τσιτσιλήν με καρπίτσα και τσαμούρ' επόκαμ'ατά, τ' οσπίτα, τ' αχυρώνας, τα μαντρία, ούλα τα χτισώνας.

γιαρτίμ',το = βοήθεια
τουρκική λέξη yardim = βοήθεια

φρ.'Σο ταρλόυγ' απάν τη δουλείας, κ' ίλλα'ς σο σέρεμαν τη τομάτας, επόναμε οι γειτόν', ο είνας τον άλλον γιαρτίμ' να τελένομε τα δουλείας χωρίς να βάλομε το χέρ' 'ς σην τζόπαν.

γούμ, το = άμμος

τουρική λέξη kum =άμμος

φρ.. Σ σ' εμπεριζ' νά τα χρόνα την χαρμ'αν' για τα γιαπία εποίναν ατό'ς σ' αυλία, ετάραζαν το γούμ' με το κιρέτσ' και το νερόν κ' ΄ςετον ΄ςετοιμον για γουλάνεμαν.

φρ. Με το σαχτάρ΄και το γούμ' έτριφταν γιάγια μ' τα μανωμένα τα τεντζερέδας κ' επαρλάευεν ατά...

γοκτούχ', το = μασχάλη

τουρκική λέξη koltuk=  μασχάλη I αγκαλιά, προστασία Ι πολυθρόνα

φρ. Η αφωρισμέντζα η Τογκάβα εσέγκεν αφκά 'ς σο γολτούχ'ν ατ'ς το σεφίλκοβν τ' αντρούδ' ν ατ'ς οπουκές' θέ΄' κλώθ'ατόν!

φρ. Έρθαν πουλί μ' να παίρνε με κρύψον με 'ς σα γολτούχα σ' ..

γιαξά, = μήπως

τουρκική λέξη yoksa  = ή Ι αλλιώς Ι μήπως

φρ.Εοίκες, νέτζη, ντ' εδάσκεψα σε γιόξα εδέβασες ατό κωφότα κ' ευτάς, τεϊμ, πως ενέσπαλλες;

γαμίς* το= καλάμι, νεροκάλαμο
τουρκική λέξη kamis = καλάμι, νεροκάλαμο

φρ.Τ' άκρας τη καναλίων εμούν γομάτα γαμίδα έταν κ' έκοφταμε κ' εποίναμε τσαγκάλα 'ς σα παχτζάδας.

γαντάρ, το = κοντάρι, ζυγοπλάστιγγα
τουρκική λέξη kantar =  κοντάρι, ζυγοπλάστιγγα

φρ.Οπορνά, σύναυγα'α σ' κουμες πάμε ΄ς σο παζάρ΄, δέβα ατώρα φέρεν το γαντάρ' ας ζυάζομε αβουτο το τσουβάλ' με το βομπάκ' και θήκον ατό'ς σην αραπάν.

γιατάγ(χ)', το = κρεβάτι
τουρκική λέξη yatak =κρεβάτι

φρ. Η αφωρισμέτζα, έθηκεν το γεργαν'ς σο γιατάγ' απάν,ενέβζεν και την λάμπαν κ'  ας εξέβεν ας σ' οσπίτ', τη σκύλ η θεγατέρα, ενούντζα, χέρα γαρή η συννύφ'σσα μ' και βράδον πα, κοσκίνα πουλεί!

γάζ' *, το = χήνα
τουρκική λέξη kaz =  χήνα

φρ. Η πιπή μ' η Ποπώτσαν, άναυα τα κοσσάρας, είχεν και δύο τρανά γάζα π' όντες έβγαιναν 'ς σην αυλήν, τ' άχαρα τα κοσσάρας ετσακαλεύκουνταν...

γαϊμα*, = δυνατά, αμετακίνητα
τουρκική λέξη kaim =  υπαρκτός

φρ. Σπίγξον και ποίσον γαϊμ' το σκοινίν,ας κρατεί καλάν την ποχτσάν απάν ' 'ς σην αραπάν , μη λύεται 'ς σην στράταν.

γαβάλ*, το = φλογέρα, αυλός
τουρκική λέξη kaval =  φλογέρα, αυλός

φρ.O Xρήστον, λελεύ' ατόν, σερεύ' τα πρόγατα με το γαβάλ' κι ο Χάμπον λαλεί τα χτήνα με το δουκάλ, ο είνας 'ς σο γιαζίν κ' άλλος'ς σο παθινίν.

γαζάλα*, τα = ξερά φύλλα των δέντρων ( πράγματα άχρηστα και σκόρπια
τουρκική λέξη   gazel = φθινοπωρινό φύλλο

φρ.Τοπλάεψον τα γαζάλα σ΄και θήκον ατά'ς σ' έναν μερέαν, αδελάγουμες και ρούζομε 

γιλτιρίμ'*, το = (γιλτουρούμι, γιουλτουρούμ') κεραυνός
τουρκική λέξη yildirim  = κεραυνός

φρ.Γοτζά δέντον, 'ς σην άκραν τη χωρί, άμον τρανόν λαμπάδαν, επήρεν άψιμον κ' ελύεν, όντες έναν καλοκαίρ ερρούξεν απάναθε γιλτουρούμ...

γαβούζ'*, το = το κρανίου ανθρώπου
τουρκική λέξη yildkabis = πήλινη χύτρα Ι φαλακρός

φρ. Θήκόν νέπε, ΄ς σο γαβούζ' το κιφάλ'-ι-σ' έναν σάπκαν, όλεν την ημέραν αφκά ΄ς σον ήλεν ά γαβουρεύκεται κ' 'α ζαλίεσαι και ρούεις κα...

γαλίπ',, το = μήτρα, εκμαγείο, καλούπι
τουρκική λέξη kalip = μήτρα, αχνάρι, προσχέδιο

φρ. Μ'έναν γαλίπ ' σαπών ' κ' απέσ' 'ς σ' έναν σκαφίδ' ελούσκουντον, με την σειράν, ούλον η ταϊφά κ' η τανακιά με το νερόν 'ς σο γιάν καικά...

γολάι = εύκολο
τουρκική λέξη kalay = εύκολος Ι εύκολα

φρ. Αϊκον γολάι δουλείαν ευτάει ο γιοσμάς ατ'ς και εείνος, σούγα-σούγα τατ-σουζλαεύ', ντο σύρ' πολλά νεγκασίας, νέκουτζη , γιάμ' το καπαέτ' έν' τη...κολοκαθεσίας;

γαζάνεμα(ν), το = απόκτηση, κέρδος
τουρκική λέξη kazanma = απόκτηση, κέρδος

φρ. Ντ' εγροίκ'σεν ο σ' χωρεμένον, επιδέβεν τον κόσμον και τα χαράντας κ' ερρούξεν 'ς ση παράς το γαζάνεμάν, 'κ' έξερε , ατζά'σα, ντο 'κ' έχ'νεν τα σάβανα τζόπας κ' έφυ(γ)εν απάχαρος;

γαϊρετ', το = προσπάθεια, ζήλος
τουρκική λέξη gayret  = προσπάθεια, ζήλος

φρ. Νέπε Χρήστον,άμον βυζυρρώι ας σο στομα σ' 'κ' εβγ'αλ'τς τ' αφωρισμένον την τζίγαρην, γαϊρετ' ευτάς να φέρ'της τ' οπίσ' τη καπνούν τη ταπακέρας-ι-σ'.

γολάγια  = εύκολα, με ευκολία
τουρκική λέξη kolayca  = εύκολα, με ευκολία 

φρ. Γολάγια ντ' εβγαίνε τα παράδας, αγλήγορα πα χαρτσεύκουνταν, κράτ', πούλι μ'  σπιχτά την κεσέσ'. οσπίτ','α γουρεύετεν.

Δ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

δετζίμ',το  = σχοινί

τουρκική λέξη sicim = σπάγκός, νήμα

φρ. Φέρεν έναν δετζίμ' Χρήστον ας δένουμε τα λαζούδα ντ' εσέρεψα και σύρομ' ατά απάν' 'ς σην αραπάν.

Ε — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

έλπετ(και αλπέ) = βέβαια

τουρική λέξη elbet - elbette= βέβαια

φρ. Από ντ' εμέντζα σε, Πίτσα, να ευτάς εποίκες ατό, γιόξα εδέβασες ατό κωφότα:Έλπετ (αλπέ) , εποίκ'ατό, να κωφέσσα είμαι να μικρέσσα!! πονττ. στιχ. Έλπετς ΄ς ατόν πα έταξεν Ι αν θέλ' και πάει 'ς σην Σέρρας.

ετεψίης,  (και ετεψίζαινα, ετεψίξκον)  = ανάγωγος, αδιάντροπος

τουρική λέξη  edepsiz   = ανάγωγος, αδιάντροπος

φρ. Aναθεμ'άτον, έλειξαν οι σκύλ' το κατζίν ατ', κ' ήνταν έρ'θεν΄ς σο στόμαν ατ', ο ετεψίης, είπεν ατό'ς  σε γραίαν γαρήν, ξάι ναμούσ' 'κ' επέμ'νεν απάν' ατ'.

εβριστέ, η (και ιβριστόν, το - υβριστά , η ) = είδος σπιτικών μακαρονών

τουρική λέξη eriste = χυλοπίτες, λαζάνια

φρ. Οσήμερον 'ς κιντίν απάν΄'α τοπλαεύκουμες οι γαρ΄ηδες τη μαχαλάς αφκά 'ς σην τσατμάν τη τογάβας, εσύ φέρεν τ' εσόν το σάτζ, ας ανοίγομε και ψένομε τα φύλλα κ' ευτάμεένα - δύο χασομούλα, εβριστέν , μακαρίναν και σιρόν , χειμωγκός έρται.

ερίφ'ς,  (χ)ερίφ'ς, = άνθρωπος , άγνωστος τύπος ανθρώπου

τουρική λέξη herif = τύπος, υποκείμενο

φρ. Ατός ο (χ)ερίφ'ς ποίος έν', πως λέγ'ν ατόν, για ορώτα και μάθα ντ' αραεύ' 'ς μέρα μουν, γιαμ' έν' ο έμπορας τίναν αναμένομε να δίγ' τιμήν για το ρύζ΄;

εμεύω (και  ομεύω ) = ελπίζω ,αναμένω

τουρική λέξη ummak = ελπίζω ,αναμένω

φρ.'Σ σ' εμέν' ξάι μ' εμεύ'ς, τον κώλον σ' απάν' αφκάνα κρού 'ς , ατό την δουλείαν, ντ' εσκάλωσες , μαναχέσσα 'α τελέν' τς ατό!

εσκιάς, ο = ληστής

τουρική λέξη  eskiya = ληστής, κλέφτης

φρ. 'Σ σ' άγρα τ' ορώματα μ', ρίζα μ',εσκιάδας και τσατάδας ελέπω να τρέχ'νε απ' οπίσ'-ι-μ' κ' η κάρδα μ' λύεται κ' απολύεται κ' αναχάπαρα εγνεφίζω...

ερπά'ς, (ερπάπαινα)  = ικανός, επιδέξιος

τουρική λέξη  erbar = ειδήμονας, ειδικός

φρ. Ζατίμ,αχουλούσσα κ' ερπάπαινα να μη έτονε η Πόπη τη Σπεντάμ τη Χάμπονος, με αϊκ'σαν πεθεράν 'κι θ' εταάνιζεν ατόσα χρόνα, ντ' εζήναν εντάμαν.

ετεψιζλίκ', το (και ετεψιζλούγ)  = αδιαντροπιά

τουρική λέξη  edepzizlik  = έλλειψη καλών τρόπων

φρ. Αϊκα ετεψιζλίκα δεικνύζ'νε κάποιοι,απάν' 'ς σ' αλισφαρίσα,σάνκι,πάντα έξεργος θα έν' και τ' ετεψιζλίγ' έχ΄ν ατό με το γομάρ'

έπεϊ, (και επεγί) = αρκετό, αρκετά

τουρική λέξη  epey = αρκετά

φρ. Oυλά τ' εκέσ' εζαπλάεψετεν, ούλα τ' εκέσ' ετζαβλούξετεν,έπεϊ έφαετεν κ' έπεϊ έπετεν ας σ' ανθρωπιων το γαίμαν , εγουτούρεψετεν, ιστέ κανείται, αβούτος ο κόσμος ΄κ'έν ' μόνον τ' εσέτερον!....

εχτιάτς (γνωστή η έκφραση ίνουμαι  εχτιάτς) = βρίσκομαι στην ανάγκη

τουρική λέξη  ihtiyac = ανάγκη

φρ. Ένουμ΄νες εχτιάτς κ' εδανείσταμε έναν τσουβάλ' κοκκία ας σον σ'χωρεμένον τον Αβήτς τη Τόγκα κ' όντες έρθεν τ' αλώνι' ο καιρόν, δύο τσουβάλε εψαλάφ'σεν...

ερζινόν  = αυτό που παράγεται από σιτάρι, σιταρένιο

τουρική λέξη  erzanin  = ψωμί από κεχρί

φρ. Νέπε.άχαλε λαλούδ'ι' αλεύρ' είπα σε να φέρ'τς γιόξα ερτζινόν; χός ψωμί ά ζουμώνω ΄κ' ά ευτάω χαβίτζ'...

εντερίν,  το( και ανταρίν) = ποδήρης χιτώνας γυναικών και ιερέων

τουρική λέξη  entari  = φουστάνι Ι (αντρικό) , κελεμπία

φρ. Ντο πιτσίμ' φορεσίαν έν΄ατό τη κουτσής τη Τογκάβας, τεϊμ εκοκονάεν κ' ενέλλαξεν κ' εφόρεσεν έναν ολήμαυρον εντερίν, σάνκι, ΄ς σην εγκλεσίαν, οσήμερον , τη λειτρουϊαν ατέ ' α ευτάει ατό!...

Ζ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

ζατέν-ζατί-ζατίμ = άλλωστε
τουρκική λέξη zaten = άλλωστε, ήδη, εξάλλου

φρ. Όντες αναστορώ τα παλαιά και κρούν' 'ς σο νου μ' τ' εμετέρ' οιαθρώπ', εθαρώ ελέπ' ατ'ς τικλαεμέντς εμπροστά μ', ζατί γάβρ΄-ι-μ' ο άθρω-πον, όντες ανασπάλ'τς ατόν, ατότε αποθάν'!

ζέρτελιν, το  = βερίκοκο (δέντρο και καρπός)

τουρκική λέξη zerdali = βερίκοκο 

φρ.Το ζέρτελιν ντ' εφύτεψαν ο πασά μ' Τόγκας σουμά 'ς σ' αρτιζάν', οφέτος εδέκεν ούλα τα χρονίας, τα κλαδία αθέ ετσόκεψαν ας σα πολλά τα ζέρτελια.

ζουχούμι = πολύ πικρό φαγητό

τουρική λέξη zikkim = δηλητήριο

φρ.Νέτζη , αβούτα τα φάβατα ντ' μάειρεψες, ξάι τάτ΄΄κ'έχνε'νε, ζουχούμ' έντον το φαϊν, σ'κώσον και σύρον ΄ς σα κοσσάρας!!

ζιχίν* το = μυαλό, εγκέφαλος
τουρκική λέξη zihin = νους, πνεύμα

φρ.'Σ σε τρανόν νούνιγμαν εσέγκανε ' με τα τερτίπα τη Παρθένας μ' το ζιχίν-ι-μ' επόνεσεν, σάνκι, το κιφάλ'-ι-μ' 'α σπάν!

ζαχρά, η = όλα τα σιτηρά
τουρκική λέξη zahire = σιτηρά Ι εφόδια

φρ. Ζαχράδας κ' αλεύρα εφέκαμε 'ς σ' αμπάρα,βουτούρ'τα και τυρία 'ς σα πουλούλα κ' ευρέθαμε 'ς στράτας τσιμπλάχηδες και νεστικοί...

ζακούμ'*, το = πικροδάφνη, ροδοδάφνη
τουρκική λέξη zakkum = πικροδάφνη,

φρ.Τριύλ-τριύλ'ς σην αυλήν, το καλλίον έν', να φυτεύ'ς ζακούμα, ντ' ευτάνε πολλά έμορφα τσιτσάκαι και ζατίμ' να πολλά νερόν, να πολλά φαΪν ψαλαφούν

ζορλάεμαν*, το = ζόρισμα
τουρκική λέξη zorlama = καταναγκασμός, ζόρισμα

φρ. Αϊκον ζορλάεμαν πα ίνεαι; εβγάλ'νεν την ψήν εμούν ο χαμομηλάς με το ταβρανευτέστεν και σερέψτεν κ' όντες εσερεύκουντον ούλον το χαμόμηλον, άντζαγας,ετσούρωσεν το στόμαν ατ'.

ζεγκίντζ', ο ( και ζαγκίντζ) = πλούσιος
τουρκική λέξη zenkin  = πλούσιος

φρ. Ζεγκίντζ 'ς σην τζόπαν και 'ς σην κάδραν έτον ο σ' χωρεμένον, ο έκλερον ο Χρήστον και τ' οσπίτ' ν ατ' κ' έπεϊ παράδας εφέκεν ατά 'ς σε δύο ολάρφανα τη χωρί ', να σκουντουλίζ' το χώμαν ντο τσιλάζ' ατόν!

ζαμάν'  το = χρόνος, καιρός ,χρονικό διάστημα

τουρική λέξη  zaman = χρόνος, καιρός

φρ.Xρόνα και ζαμάνα ,νέπε, κιαν δαβαίνε, τ' εμέτερον το μιλ(λ)έτ' ντ' έσυρεν ' κι 'θ' ανασπάλκουντον και ΄ς σε σας τοι νεοντάδες ατό το βασιγιέτ' αφήνομε!

ζέρτελιν', το = βερίκοκο ( δέντρο και καρπός)

τουρική λέξη  zerdali  = βερίκοκο 

φρ.To ζέρτελιν ντ' εφύτεψεν ο πασά μ' ο Τάσον σουμά 'ς σ' αριζάν ν' οφέτος εδέβεν ούλα τα χρόνίας, τα κλαδία αθέ ετσόκεψαν ας σα ολλά τα ζέρτελια.

ζαβλακούμαι, = χάνω τις δυνάμεις μου

τουρική λέξη  cavlamak  = τινάζω τα πέταλα (αργκό), πεθαίνω 

φρ.Οσήμερον,ενέσπαλλα το τσίτ'-ι-μ' κ' όλεν την ημέραν ΄ς σο χωράφ' ξέσκέπος εσέρευα πατάτας κ' έρθα κ' εζαβλακώθα, τακάτ' κ' επέμ΄νε με...

ζαβαλής, = καημένος, ταλαίπωρος , δυστυχής

τουρική λέξη  zavalli  = καημένος, ταλαίπωρος , δυστυχής

φρ. Nέισσα επέμ΄νεν χέρα, με δύο κορτζόπα, η ζαβαλούσα η Μαρίκαν ασό χατσηπαράμ' και πολλά εζορλαεύτεν ΄ς σην ζωήν, αμά έσυρεν ατό 'ς σα πέτζία τ'ς και 'ς ση κανείνος το στόμαν 'κ' έρρούξεν!

ζαμπαρλούγ'* το  = τσιλιμπούρδισμα

τουρική λέξη  zamparalik   = τσιλιμπούρδισμα

φρ. Ανάθεμά τον, τον ζάμπαραν, 'ς σο σκατόν απάν' ας, πάει χάται, ο ετεψίης με τα ζαμπαρλούγα τ' ετσαρακάλεψεν όλεν την ταϊφαν τ'...

ζαπλαεύω*  = απλώνομαι,καταλαμβάνω

τουρική λέξη  zart + etmek  = κατακτώ, αρπάζω zaptedilmek = καταλαμβάνομαι

φρ. Την άχαρεσσσαν την Χαλατσάβα εφόσιξαν ετέν σ' έναν καμαρόπον σουμά 'ς σην αποθήκην κ' η Τογκαβα η Ταβάρα η νύφα τ'ς, με τον αχμάκ ' τον γιον ατ'ς, εζαπλάεψαν δίπατον οσπίτ'!.

ζεπίλ΄,  το = σκουπίδι

τουρική λέξη  zibil  = σκουπίδια

φρ. Τα ζαπίλα κ' ούλα τα χοσέτα τ' οσπιτί' ετοπλάευαμ' ατά 'ς σην τσοπλίκαν κ'όντες εγίνταν έναν τρανόν κουμούμ' εδίναμ ' ατά βρούλαν, αμά όλεν η μαχαλά σ' Τόγκα εκαπνίουτον και , πάνταν, κάποιοι γειτόν' εμουρδουλίζαν ...

Η — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

ηλετσίτσεκον, το  = πασχαλιά (άνθος)

τουρκική λέξη cicek   = λουλούδι

φρ.Τα κορτζόπα τη χωρί' με κρίνα τη Παναϊας και ηλετσίτσεκα , ντ' εσέρευαν ας σα παχτζάδας, ετονάτευαν τα ξημερώματα τη Μ. Παρασκευής τον Επιτάφιον τη Χρίστου.