Λεξικό Ποντιακής Διαλέκτου Αργυρούπολης Χαλδίας : Σελίδες Ι-Ρ

ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Η συνέχεια της Ποντιακής Διαλέκτου της Χαλδίας, με λέξεις, εκφράσεις και φράσεις όπως τις άκουσα και τις γνώρισα από τους παλαιότερους.

Μέσα από τις λέξεις αυτές συνεχίζεται η προσπάθεια να μείνουν ζωντανά στοιχεία της γλώσσας, της καθημερινής ζωής και της μνήμης των ανθρώπων του τόπου μας.

Η συνέχεια βρίσκεται στην επόμενη σελίδα 
Δείτε  «εδώ» → Σελίδα 3 (Σ–Ω)

Ι–Ρ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

Η καταγραφή συνεχίζεται με λέξεις και εκφράσεις της ποντιακής διαλέκτου της Χαλδίας, όπως διασώθηκαν μέσα από την προφορική παράδοση και έφτασαν μέχρι τις μέρες μας.

Κάθε λέξη κουβαλά μαζί της ένα κομμάτι από τη ζωή, τις συνήθειες, τις εικόνες και τη μνήμη των ανθρώπων του τόπου μας. Η προσπάθεια αυτή συνεχίζεται, με σεβασμό στην παράδοση και στην αυθεντική μορφή της γλώσσας που μας κληροδότησαν οι παλαιότεροι.

Ι — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

ίεμαν,το  (και ίγεμαν) = ταίριασμα, συμφιλίωση

τουρκική λέξη uyma  = ταίριασμα, συμφιλίωση

φρ. Απάν' 'ς σην παιξίαν , γάρηδες, τα παιδία 'μουν και θα τεκισεύνε και θα ιεύνε, εμείς οι τρανοί, ζατί, το καλλίον έν', πολλά να μη ταράουμες, με το παραμικρόν..

ισμάρ'*  το = νεύμα, γνέψιμο, σήμα

τουρκική λέξη  ismar = νεύμα, γνέψιμο, σήμα

φρ. Το καλόν ' κ' ανασπάλκεται, έλεεν πάνταν η πιπή μ' η Σόνα, για τον γιόν τη γειτόντζας ατούν, τον Μουράτ, π' εποίκεν ατέν ισμάρ' να σ΄κών' ποδάρ' κ' όντες επήγαν πλάνκαικα έσυρεν ατέν σ΄έναν πογάζ' κ' εγουρταρεύτεν...

ιεύω =  ταιριάζω ,συμφιλιώνομαι

τουρκική λέξη uymak   = ταιριάζω ,συμφιλιώνομαι

φρ. Απάν' 'ς σην παιξίαν , γάρηδες , τα παιδία ' μουν και θα τεκισεύνε και θα ιεύνε, εμείς οι τρανού, ζατί, το καλλίον έν', πολλά να  μη ταράουμες , με το παραμικρόν...

ιλίσω, =  γλείφω ,κολακεύω

τουρκική λέξη yilismak  = κολακεύω

φρ.Ιστέ , κανείαι νέπε, μη ιλίσ' ατόν ατόσον πολλά, ας σ' ατόν τιδέν ' κι ξύεται , την γαϊλάν ατ' κ' έχομε!...

ινανεύω =  πιστεύω τα λόγια κάποιου ,εμπιστεύομαι

τουρκική λέξη inanmak  = πιστεύω τα λόγια κάποιου ,εμπιστεύομαι

φρ. Eείνον τον Τόγκα, τον Κρωμέτεν, πολλά μη ινανεύ'ς σ' ατόν και μη θήκ'ς τα λό(γ)ιατ' 'ς σκοινίν , ο ' σημερ'νον ο λόγος ατ' με τον ' ψεζ' νόν 'κ' ιεύ'.

ιλίφ' το =  τρίφτης μπάνιου (από χοντρό ύφασμα)

τουρκική λέξη  lif = σφουγγάρι μπάνιου

φρ. Σίτα θ' έμπαινεν 'ς σο σκαφίδ' να λούσκεται η πίπη μ' η Ποπότσαν, εταβίρεψεν την τενεκιάν με το χουλέν' το νερόν κ' επέμ'νεν, η μάρ'σα, με τ' ιλίφ ' και το σαπών' 'ς σα χέρα και ... τζάτζαλεσσα...

ινατλούγ' το =  γινάτι, ισχυρογνωμοσύνη

τουρκική λέξη  inatcilik = ισχυρογνωμοσύνη

φρ. Όντες έρ'ται 'ς σο παρακάδ' εείνε η Σόνα τη Χαλατσί, με το ινατλού'ν ατ'ς ούλ'τς εμούν χολοσπάν' , πάντ εείνο ντο λέει εείνε, έν' 'κ' έν' ορθόν πατεί ποδάρ' να ίνεται δεχτόν.

ιλίσω*, = γλείφω, κολακεύω

τουρκική λέξη  yilismak  = κολακεύω

φρ. Iστέ, κανείται, νέπε Χρήστο, μη ιλίσ' ατόν πολλά, ας σ' ατόν τιδέν ΄κι ξύεται, την γαϊλάν ατ' ΄κ' έχομε!....

ινατινά  = πεισματικά, επίμονα 

τουρκική λέξη  inadina = επίτηδες, σκόπιμα, ηθελημένα

φρ. Εσύ δασκεύς 'ς στόχεψον, το ποτάμ' δαβαίν' το πόι σ' δύο φοράς και ρουφίζ' τ' αθρώπ' ς, ωράσον εμαίν' τς απέσ' , αμά εείνος , ινατινά , λαγγεύ' απ΄σ΄κεπέκει ...τσαπαλαεύ' να μη φουρκίται!...

ινάν, το ( και ινάνωση)  = εμπιστοσύνη, πίστη

τουρκική λέξη  inan  =  εμπιστοσύνη, πίστη

φρ. Νεπέ Χρήστον,'ς σ' ατόν το κλωστάρ' το τηγάν' μη δεικνύεις, γολάγια, ινάν, ατός όπου κέσ' φυσά η αγέρα, εκέσ' πα κλωσκεται!

Κ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

κιρέτζ',το = ασβέστης

τουρκική λέξη kirec = ασβέστης

φρ.Οσήμερον , 'ς σο κιντίν απάν,' 'α έρται Χρήστον τη Τόγκα ευτάει με γιαρτίμ' και βζήνομε το κιρ'ετζ, τσίγκι, αβούτα τα ημέρας ' α σκαλώνομε το σουβάεμαν.

κιντίν, το = αργά το απόγευμα, δειλινό

τουρκική λέξη ikindi = απομεσήμερο, εσπέρα

φρ. Μη κολολεύ' ς, δέβα και κλώστ'ους το κιντίν, όντες φάζομε και θ' αλμέγομε τα ζα, να είσαι αδάκα, να δίγ'ς με έναν γιαρτίμ'.

κιούμ΄,το  = δοχείο νερού με χειρολαβή

τουρκική λέξη gugum = μεγάλη κανάτα

φρ. Θήκον, νέτζη, το κούμ' με το νερόν, απάν' 'ς σο πέσκον ας χουλείται, αλλομούνον-κεσ' λούζομε το μωρόν.

καγάν', το = δρεπάνι

τουρκική λέξη orak = δρεπάνι

φρ. 'Σ σ' εμπριζ'νά τα χρόνα οι χωρέτε ' μουν πολλά ενεγκάσκουνταν απέσ' ΄ς σ΄Τογατσίκας, όντες εθέριζαν με τα καγάνα κ' εδεμάταζαν το ρύζ' κεπέκει με τ' αραπάδας εκοβάλ'ναν τα δεμάτα 'ς σ' αλών. απάν , σουμά'ς σην πατόζαν.

κικνάρ,το = έλατον

τουρκική λέξη kokkhar = έλατον

φρ.Τα παρχάρα και τ' ορμάνα ' μουν γομάτα κικνάρα έταν και τσεσίτα-τσεσίτα άλλα δέντρα, νασάν τα πουλία τη Θεού και τ' ομμάτα ντ' επορούν κ' ελέπ'ν ατά!

κελπερή, η  = φτυάρι  φούρνου
τουρκική λέξη gelberi = σιδερένιο εργαλείο

φρ.Έπαρ' τσαπύγα την κελπερήν και τάταξον τ' άψιμον, να μη νεβζήεται, άμον 

κιρέτζ, το = ασβέστης κιρετζώνω και κιρατζώνω = ασβεστώνω

τουρκική λέξη  kirec = ασβέστης

φρ. Οσήμερον , 'ς σο κιντίν απάν,' α έρται ο Χρήστον τη Τόγκα ευτάει με γιαρτίμ' και βζήνομε το κιρέτζ(= να κάνουμε την πολτοποίηση ), τσίγκι, αβούτα τα ημέρας 'α σκαλώνομε το σουβάέμαν.

καφούλ' = θάμνος 

τουρική λέξη kaful - kafil = θαμνώδη; περιοχή

φρ. Νέκουτση, τα μαλλία σ' άμον καφούλα ένταν φωλέας ' α ευτάνε  απέσ' τα φτείρας και χαπάρ ' κι θα παίρ'τς ατό, δέβα νέβρακ'σον και χτέντζον ατά.

κουτούν,  το= ξυλώδες μέρος του καλαμποκιού μετά την αφαίρεση του καρπού

τουρκική λέξη kutun = στέλεχος, το κοτσάνι του καλαμποκιού

φρ.Έπαρ' και δέβα, σιφτάμ, τα τσουβάλα με τα λαζούδα 'ς σην χαμαιλέτεν κεπέκει σερεύομε τα κοτούνα απέσ' ' ς σην καλαθίναν, τον χειμωγκόν 'α χρέσκουνταν για τον πέσκον.

κιάρ' ,το  = κέδρος, όφελος

τουρκική λέξη kar =  κέδρος, όφελος

φρ. Ας ατό τ' ολισφερίσ', νέπε ντ' εποίκες ποίον έτον τ' εσόν το κιάρ; γιαμ' δύο τάλαρα επούλτσες ατά πέντε φράγκα και ξάν' εσέβες απέσ' με τα τσαρούχα.

κεψέ, η  = μεγάλη χάλκινη κουτάλα

τουρκική λέξη kepce = κουτάλα, χουλιάρα

φρ.Με τ' αβούτο την κεψέν και το δίλαβον το χαλκόν, γάρηδες, εξέρετεν πόσα χαράντας σο Τσίτσιλη εντώκα 'ς σην στράταν;΄(= έφερα σε πέρας).

κουρτώ = καταπίνω 

φρ.Όντες  πονεί η γούλα σ' , γιάβρ'-ι-μ' και 'κ' επορείς να κουρτάς, ποίσον γαργάρας με χαμόμηλον κ' αμάν μαλακώμν η γούλα σ'...

κούντ', το = μπάλα ζυμαρικού

τουρκική λέξη kunt = μπάλα ζήμης για την παρασκευή ψωμιού, πηλός του αγγειοπλάστη

φρ. Έπεϊ ζουμάρ' ποίσον, πολλά πίτας θα ευτάμε, να κανείται μας, θέλομε δώδεκα κούντα για έναν ταμάμ πίταν...

καπίκ*, το = ευτελές νόμισμα, νόμισμα μικρής αξίας

τουρκική λέξη kapik = καπίκι

φρ. Οσήμερον, ας σο παζάρ΄τη Τσιφλητσίκ ταντέλαν εκλώστα , ούλα τα παράδας ΄κ' εγροίκ'σα πως εχαρτζεύταν, να έναν καπίκ' επέμ'νεν ΄ς σην κεσέ μ'.

καρούσ', το = σπιθαμή

τουρκική λέξη karis = σπιθαμή

φρ. Το πόιν ατ' έναν καρούσ' κ' η γλώσσα τ' δύο καρούσα, 'ς σην καν'νάν σειράν ΄κι δίγ και το στόμα ν ατ' γολάγια απάν ΄κ' έρται!

κουσκαντέας', ( και κουσκαντζάρης) = ζηλιάρης

τουρκική λέξη kiskanc = ζηλιάρης

φρ. Η άχαρος, η Σούλα, κουσκαντέαν άντραν ετσάτεψεν κ' άσπρον ημέραν 'κ' ελέπ' επουγαλτούρεψαν ατέν τ' ορωτέματ' ατ': τίναν τερείς; μέρ' εχπάστες να πας και γελάς; Εγώ , αν έμ''νε 'ς σο νοδό ν ατ'ς 'α εφάζ' ν τόν το σκατό μ' και θα εσ'κούμνε έφευα...

κεζέκ', το = σβώλος

τουρκική λέξη kesek  = σβώλος

φρ. Τζάπαν δουλείαν, εθαρώ εποίκα απέσ'ς' σα Τοκατσίκας, ορθά ΄κ' ετουρμουχλαεύτεν το χωράφ' -ι-μ', πολλά κεζέκα επέμ'ναν ...

καραμουτάσκουμαι  και καραμουτώνω = σκυθρωπιάζω. κατσουφιάζω

τουρκική λέξη kara +mut (= μαύρη τύχη) kara + umut, (= μαύρη ελπίδα) 

φρ. Σ' κού-σ' κού, γιάβρ'-ι-μ', στράταν έχ΄ς, γαρσού το Τσιτσιλήν εχονίεν, ο ουρανόν εκαραμούτωσεν κ' εκρέμασεν τ' ωτιά!, μη σκαλών ' η βρεχή κ' αργίεις 'ς σ δουλείαν 'ς.

κιβανεύκουμαι ( και κιουβανεύκουμαι )  = εμπιστεύομαι, βασίζομαι

τουρκική λέξη günenmek  = εμπιστεύομαι, βασίζομαι

φρ. Γραία γαρήν εγώ, 'α σ' κούμαι στοιβάζω τα ξύλα αφκά 'ς σην τσατμάν, αμ'α 'ς σα χέρα και 'ς σα ποδάρα 'κι κιβανεύκουμαι κ' εσύ εσάχτωσες και κάθεσαι ετούκα κ'ας σην οκνία σ' τον γάιδαρον πα ταή κουίεις.

καρίκ' το  = διαχωριστική λωρίδα των χωραφιών

τουρκική λέξη karik  = αυλάκι

φρ. Απαγέσ' 'ς σα καρίκας τη χωραφίων εφύτρωναν τα μουχρίτσας και τσεσίτα-τσεσίτα χορτάρα κ' οσήμερον , με τα φάρμακα ντο τσανίζ'νε ατά πα εσύρθαν.

κολόλεμαν ' το  = αργοπορία, καθυστέρηση

τουρκική λέξη kollama  = προσμονή, παραφύλαγμα

φρ. Νέπε, ταβρανεύτ', με το κολόλεμαν ντ' εποίκες αδά κ' ακεί, έγκες την σκοτίαν και τ' άχαρα τα ζα τερούν νεστικά τ' εύκαιρα τα παθινία, τσιγκι, εσύ εγόμωσες τ' εσόν την κοιλίαν.

Λ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

λαϊλάκ*, το ( και λειλέκ' ) = πελαργός

τουρκική λέξη leylek = πελαργός

φρ. Είναν καιρόν, με την έλαν τ' Άνοιξης , έρχουνταν κ' έν' σιρίν λαϊλάκα κ' έχτεζαν 'ς σα δίπατα τ' οσπίτα φωλέας κ' οσήμερον ατά πα εσύρθαν, για (ή) έναν ελέ'ς 'ς σην μαχαλάν εμυόν για (ή) δύο απάν' 'ς σα κολόνας...

λουλά, η  = καπνοσύριγγα

τουρκική λέξη lúlê ή lúlè, = καπνοσύριγγα σημαίνει καπνοσύριγγα (το παραδοσιακό σωληνάκι για να καπνίζει κανείς τον ναργιλέ ή τον καπνό).

φρ. Άμον βυζορρώι ετάχεψεν 'ς σο στόμαν ατ' την λουλάν κ' ετικλαεύτεν, ο ασάευτον, έμπρα κιαν'ς σα πεθερ'κά τ'κ' ανένροπα εδείκνυζεν ατ'ς την πόρταν!...

λέσ',το (λασ')= πτώμα , ψοφίμι

τουρκική λέξη les = ψοφίμι, θρασίμι

φρ. Αβούτο το λέσ' απέσ' 'ς σον πλάνον, ποίος έσυρεν ατό, ατζάπ'σα ; εσκύλαξεν ούλον η μαχαλά, νέπε , Χρήστον έπαρ' και δέβα φόσιξον ατό 'ς σον γιαζίν, έξ' ας σο χωριόν.

.

λαφαζάνος ( και λαπαζάνος)',= φλύαρος, ανόητος

τουρκική λέξη lafazan = φλύαρος, ανόητος

φρ. Ανάθεμ' άτον ,τον λαφαζάνον , έρθεν κ' εκαλοκάτσεν και σειράν 'ς σην καν'νάν ' κ' εδέκεν να καλατζεύ', το στόμαν ατ' απάν' κ' έρθεν,'ς σ' 'αλλ' την φορήν , 'α ξύνω άλας ο['ισ' ατ' , πέλκι, σ' κούται φεύ'!

λαπλαπίν*, το = στραγάλι
τουρκική λέξη leblebi = στραγάλι
φρ. Με λαπλαπία, κερατίσκας, κάστανα και καρύδα εγόμωναμε τα σακκούλα' μουν , όντες εγυροκλώσκουμνες κ' εψάλναμε τα κάλαντα 'ς σα μαχαλάδας τη Τσιτσηλή..

λετζέκ', το = κάλυμμα για γυναικείο κεφάλι
τουρκική λέξη lecek = κάλυμμα κεφαλιού
φρ. Οσήμερον, 'ς σο χωρίον, οι γαρήδες, όντες εβγαίνε 'ς σον ήλεν να τσίτα σκεπάγουνταν να λετζέκα, ζατίμ τρανόν ζόρ' 'κ' έχ'νε ! κάθουνταν το περ'σσόν 'ς σα σαρία, λαφλαεύνε και κώλα πεσλαεύνε! (σαρία = δροσερά μέρη)

λοπούρ*, (κουρτώ) = καταπίνω με θόρυβο
τουρκική λέξη loput - loput = χλαπ-χλαπ = καταπίνω με θόρυβο
φρ.Εφτιλάκιζεν η ψή μ' όντες έτρωεν μετ' εμας η πίπή μ' η Μαρίκαν, εθάρ'νες, πάντα , ας σο λιμοχώρ' έρθεν, λοπούρ-λοπούρ εκατήβαζεν το φαϊν κ' ούλ' εμούν εζαρογουλίαζαμε κ' ετέ'ναμ' ατέν...

λοπούρτς* = χοντροκομμένος , δύσμορφος
τουρκική λέξη lüp= μεγάλος και στρογγυλός
φρ.Με τ' αϊκον σουράτ', ο λοπούρτς ο Πέτρον, πώς ξαμούται με τ' εμέτερον τον γιοσμάν και θέλ' να πάει ΄ς σο ψαλάφεμαν τη κουτζής τη Παλαπάν;

λαβάσ', το = λεπτή πίτα
τουρκική λέξη lavas = ψωμί χωρίς ψίχα
φρ. 'Σ σ' αραλούγ' απάν' ετοπλαεύκουμνες οι γαρήδες τη μαχαλάς αφκά 'ς σην τσατμάν τη Τογκάβας κ' εποίναμε έναν σιρίν λαλάγγας και λαβάσα κ' ας έναν έψενεμε 'ς σο σάτζ' κ' ας άλλ' έτρωγαμε κ' εσ'χώρ'ναμε τ' αποθαμέν'τς εμούν!

λουλούτζ, = καταβρεγμένο
τουρκική λέξη luys = υγρός
φρ. Σίτα εκλώσκουμ'νες, οψέ, ας σο παζάρ τ' Τσουμαγίας με την αραπάν, αναχάπαρα επίασε μας η βρεχή ΄ς σην στράταν κ΄εγένουμ'νες λουλούτζα, 'ς σα ' στούδα μουν εκατήβεν η υγρασία. 


Μ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

μεϊχανά,η = ταβέρνα, καπηλειό

τουρκική λέξη meyhane =  καπηλειό

φρ. Ας ατόν, γιάβρ'-ι-μ', χαϊρ' μ΄αναμέν'τς, αν ακούς εμέν' , αποδέβ΄ατόν, ζατίμ,'ς σα μεϊχανάδας και 'ς σα σποταλέσα χαρτζεύ' το ημεροδούλ' νατ' , ντ' οσπίτ' 'α γουρεύετεν;

μαστραπά, η  = χάλικο ποτήρι για νερό

τουρική λέξη mssrapa = κούπα, κύπελλο, μαστραπάς

φρ. Χρήστον , πούλι μ' , ωράσον ανασπάλ'τς να θήκ΄ς σην αραπάν το λάήν με το νερόν και την μαστραπάν, 'ς σο μεσημέρ' απάν' 'α καρδοκάουστουν.

μακάρτ',* το = μικρή ποσότητα γιαουρτιού που ανακατεύεται μέσα στο χλιαρό γάλα για να πήξει

τουρκική λέξη makart = πυτία

φρ. Ούλα τα ξυγάλ' τα εσέγκες ατά'ς σο ξυλάγγ' και λαϊσκουνταν κ' έναν χουλαρέαν μακάρτ ' 'κ' εκράτεσες να κολίεις το γάλαν κ' ατώρα ερρούξες κ' αραεύς'ς ας σην μαχαλάν σ΄Τόγκα.

μαλέζ', το =  σούπα από αλεύρι, οτιδήποτε χυλώδες

τουρκική λέξη malez  =  σούπα  φτιαγμένη

φρ.Νέτζη, Κούλα, ετάραξες - ετάραξες απέσ' 'ς καζάν το πιλάβ' , άμον μαλέζ' έντονε, ας τερώ σε, πώς 'α κανών΄τς ατό 'ς σα τσανάχα και, ζατίμ', πώς 'α ζαροτερούν εμάς οι καλεσμέν' τη χαράς!.

μιμίδ',  το = σπυράκι

τουρκική λέξη mimit =  σπυράκι

φρ. Ατά τα μιμίδα ντ' εξέγκες 'ς σο κατζί σ' αν κνέσκουνταν μη τζαφίεις ατά πολλά, 'α φγεραλαεύκουνταν και γολάγια ΄κι θα λαρούνταν.

μουρταρλούγ' *,το  = βρομιά, ακαθαρσία
τουρκική λέξη  murdarlik = βρομιά, ακαθαρσία

 φρ. Νέπε Χρήστον, τοπλάεψον τ' αχούλ' -ι-σ', ατά τα μουρταρλούγα ντ' ευτάς, ανέν και παίρ' χαπάρ' η πεθερά σ' κ' άλλ' εμπροστά ας σην γαρή σ', κανείς 'ς κι θα γουρταρεύ' σε, με τα λάχτας 'α σύρ΄τσε έξ'...

μιντέρ', το  = μαξιλάρα, υπόστρωμα

τουρκική λέξη minder =  μαξιλάρα,, στρωμνή

φρ. Η γιάγια μ' η Πηνελόπ' σα τρανά τα ζέστας τη καλοκαιρί, μ' έναν μιμτέρ' 'ς σο χέρ΄ ελάσλουτον την αυλήν κ' όπου καικά έλεπεν σαρήν, εθή'νε ατό κα κ' εκάθουντον κεπέκει ετοπλαεύκουνταν ούλ' οι γραιάδες τη μαχαάς σ' Τόνκα.

μαλά = το μυστρί του οικοδόμου

τουρκική λέξη mala = μυστρί

φρ.Η μαλά και το σαούλ ' εγράσταν ΄ς σα χέρα τη ταή μ' τη Πανίκα, πεχτισεν κ' εγούρεψεν τη κόσνονος (=πολλά) τα χτισώνας.

μομότζ',το ( τα μομότζα ) = ο καρπός του πεύκου

τουρκική λέξη momoc = κουκουνάρι πεύκου

φρ. Η  αυλή τ' γιαγιά σ' μ'  τ' Άννας, γομάτον πεύκα έτον κ' όντες ερρούζ'ναν αφκακέσ' μικρά και τρανά μομότζα, εσέρευαμ' ατά και με τ' εείνα πα...παιχνίδα εποίναμε κ' ακλανεύκουμ'νες.

μαντούκ',* το = κολπαδόρικο παιδί,πονηρό

τουρκική λέξη madik = κόλπο

φρ. Στόχεψον ατό το μαντούκ, όντες δαβαίν' απαδακέσ,τσουπών' τ' ομμάτα σ' κ' ευτάει την ζεμίαν και χαπάρ' ' κι παίρ'τς.

μισμιλαεύω ( και μουσμουλαεύω)  = γκρινιάζω, λεπτολογώ 

τουρκική λέξη mizmizlanmak = γκρινιάζω,μεμψιμοιρώ

φρ. Πάνταν, ανόρεχτος και μουσμούης έτον απάν' 'ς σο φαϊν, έναν βούκαν εκατήβαζεν, δέκα φοράς εμισμιλάευεν, για (ή) αλικόν τσόρ έν' το φαϊν, για(ή) τάτ' 'κ' έχ' το φαϊν κ' έσπανεν τ' εμόν την ψήν!...

μεζάτ', το = δημοπρασία, πλειστηριασμός

τουρκική λέξη mezat = δημοπρασία, πλειστηριασμός

φρ. Τα σποταλέσα και ταχρέητα πολλά εφούρξαν ατόν κ' εξέγκαν το μαγαζίν ατ' 'ς σο μεζάτ' κ' εείνος ο Τόγκας απ' εκέσ' 'κ' έρται, φτύζ' ν ατόν κ' εθαρεί βρέχ'.

μεϊβά,η τα μεϊβάδας = οπωρικά, ποικιλία φαγώσιμών

τουρκική λέξη meyve = φρούτο, καρπός

φρ. Όντες εσούμωνεν το θέρισμαν τη ρυζί, απ' ενωρίς εγόμωναμε τα πουτσάγα 'μουν μ' έναν σιρίν φαϊστικά και μεϊβάδας, όντες 'α εσκαλώναν τ' ογρασέματα τη χωραφίων, γολάγια 'ς σα παζάρα ΄κι θα επαίναμε.

μερακλανεύκουμαι, = με πιάνει μεράκι, ποθώ, μελαγχολώ

τουρκική λέξη meraklanmak  = ανησυχώ, σκοτίζομαι

φρ.Άμον τ' έπεν δύο - τρία ποτήρα ρακόπον κ' εμερακλανεύτεν, άντζαγας, εσ'κώθεν κ' εσέβεν 'ς σο χορόν κ' άλλο πα 'ς σον κώλον ατ' 'κ ' εκάτσεν...

Ν — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

ναζλάνεμαν,  = καμώματα, τσαλίμια

τουρκική λέξη nazlanma= καμώματα, τσαλίμια

φρ. Νέτζή, πάντα , ατό το ναζλάνεμαν  μ' ευτάς, εμέν' να γαντουρεύ'ς 'κ' επορείς, απάν ' αφκά να κρούς τον κώλο σ', αβούτο τ' οσπιτόπον έν' τη Άννας, ζατίμ εσύ επήρες τη γιάγιας -ι-σ', τ' Σάρας!

νισαστόν,  το = ψιλό αλεύρι, άμυλο

τουρκική λέξη nisasta = άμυλο

φρ. Αν θέλ'τς να χυλών' η σουρβά, σίτα βράζ' σύρον απέσ' ενάξα νισαστόν, για (ή) ό όντες ανοίεις φύλλαν για πίταν , τσάντζον απαγκέσ' ενάξα ν' ανοίουνταν κ' άλλο γολάγια.

ναλίν, το = ξύλινο πέδιλο

τουρκική λέξη nalin = τσόκαρο

φρ. Ναλόπα για (ή) γαλέτσα έταν τα πρώτα παπούτζα ντ' εβά'ναμε 'ς σα ποδάρα ' μουν , αμά το καλοκαίρ', όντες έτρεχαμε κ' έπαιζαμε απαγκέσ' 'ς σα στράτας να ναλία εφόρ'ναμε να γαλέτσα.

νεφρέτ'*, το = αηδία, σιχασιά

τουρκική λέξη nefret = αηδία, σιχασιά

φρ. Ας πάει χάται, το νεφρέτ, επουγαλτούρεψαν ούλ'τς εμούν τ΄άσκεμα τα τερτίπα τ΄ς, εσύ αχσαεύ'ς ατέν κ΄εείνε δάκ'σε!

Ο — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

οργάσεμαν, το = προσπάθεια, αγώνας
τουρκική λέξη ugrasma = προσπάθεια, αγώνας πάλη
φρ. Αίκον οργάσεμαν πα ίνεται ; ο ήλεν εκατακεφαλάεν κ' οι αργάτ' ακόμαν τσαπαλαεύνε, νέπε Χρήστο, απέσ' 'ς σο χωράφ' ιστέ, οπουρνά πα ημέραν έν', κανείται, ας θήκ'νε κά τα καγάνα.

ορτάχ'ς, ο = συμμέτοχος , συνέταιρος 
τουρκική λέξη ortak  =  συμμέτοχος , συνέταιρος
φρ. Ζατίμ, οκνές και φοτέας έτον , πάντα , την δουλείαν έλεπεν κ' έφευεν, αμά'ς σα παράδας -ι-μ' ορτάχ'ς εθέλ'νεν να έτον..

ολούχ', το = λούκι, υδροσωλήνας
τουρκική λέξη oluk = λούκι, υδρορροή
φρ. Νέπε,ας σ' οψέ κιαν μουρδουλίζω κ' εσύ δεβάεις ατό κωφότα,τ' ολούχα εστουπώθαν ας σα χοσέτα,ταβρανεύτ' και καθάρτσον ατά μη προκάν ' μας η βρεχή.

ομεύω' ( και εμεύω)  = ελπίζω, προσμένω

τουρκική λέξη ummak = ελπίζω,προσμένω
φρ. Η πιπή μ' η Παρθένα, όντες έρ'ται ΄ς ση γαρσού σ, πάντα ΄ς σα χέρα τερεί σε, σάνκι, να εμεύ κάτ' ν' απλών'τς ατέν.

ολουσεύω*  = καίγομαι

τουρκική λέξη ὅlüs= ὅlme= ξεψύχισμα, θάνατος, ολούσεμαν, το κάψιμο

φρ. Νέτζη, Κούλα, πόσα τσούσκας πιπέρα εσέγκες απέσ' ΄ς σα στύπα κ' ελούσεψα; τ' ολούσεμαν ας σ' ωτία μ' εξέβεν!

ουφλάεμαν, το ( και ωφλάεμαν)  = στεναγμός πόνου (ουφ. και ωφ= επιφών.)

τουρκική λέξη  uflama = στεναγμός, κάνω ουφ, βαρυγκώμια oflama = αναστεναγμός

φρ. Nέτζη, κόψον ατό το ουφλάεμαν, άμον φουφούκα και λελέκα, ακόμαν ''κ' έμαθες την ζούταιναν την πεθερά σ', έλεπον την συννύφ'σσα σ, εείνε φτύζ' ατέν ατέ λέει βρέχ΄και 'ς σο σκατόν ατ'ς καν'νάν 'κ' έχ'!

οροσπιλούχ', το = πρόστυχη συμπεριφορά

τουρκική λέξη  orospuluk = πορνεία, πουτανιά

φρ. Τ' οροσπιλούχ' ν ατ'ς έντον σαπάπ' κ' εχάτεψεν ατέν ο άντρας ατ'ς κ' ατώρα εράζ' 'ς ση χώρας τα πόρτας και...'ς σα ξένα τα στράτας...

ούτσου-τσά*, = μόλις που..., τσίμα-τσίμα, στο παρά πέντε

τουρκική λέξη  ucuca = μύτη με μύτη( uc = μύτη) ucu-ucna = τσίμα -τσίμα

φρ. Αργώς κι απαργώς έφυεν ας σ' ο σπίτ', ούτσου-τσά επρόκανεν το τρένον οσήμερον, ενάξα κ' άλλο αν εκολόλευεν θα εχάνεν ατό.

Π — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

παλάχ'*, το = μικρό του βουβαλιού
τουρκική λέξη balak  = νεογνό ζώου

φρ. Είναν καιρόν τα γιαζίαμουν σο Τσιτσιλή γομάτα κομέσα και παλάχα έταν κ' ατώρα πα να 'ς σα γιαζία ελέπ'ς ατά να 'ς σα παθινία.

πιλίτσ' ,το  = μικρό κοτόπουλο

τουρκική λέξη pilic = μικρό κοτόπουλο
φρ.Τα πιλίτσα, ντ' έσπαξα οψέ, ορθόν κρέας απάν' ατούν ' κ' είχαν, αμά το πιλάβ', ντ' εποίκα με το ζωμίν ατούν, πολλά τατλούν έντον.

παρτσαλαύω  = τεμαχίζω, κομματιάζω 

τουρκική λέξη parcalamak =κομματιάζω 

φρ. 'Σ σα χαραάντας τη χωρί ' έσπαζαν έναν μουσκάρ , 'για (ή) δύο-τρία πρόγατα, επαρτσαλάευαν το κρέας, έψεναν ατό 'ς σα δίλαβα τα καζάνα κ' εποίναν τα φαϊα για τοι καλεσμέν'τς...

πατσή, η   = αδελφή , κόρη Ι η αδελφή των γονιών μας

τουρκική λέξη baci  = αδελφή , κόρη Ι εσωτερική υπηρέτρια

φρ. Είναν καιρόν η πατσή μ' η Μαρία τ' Στριγκονος, για (ή) ας σα παχτάδας ' κ'  έβγαινεν, για (ή)  τ' απάν-αφκά εφέρ'νεν τα μαχαλάδας κ' ατώρα ωράζ' τ' οσπιτ΄' τα κιοσάδας.

παλίτ  το = βελανιδιά

τουρκική λέξη pelit = βελανιδιά

φρ. Με δύο αραπάδας πελίτα, ντ' έγκαμε ας σο Πέραν το βουνόν , εξέγκαμε οφέτον τον χειμωγκόν.

πελά, η = σκοτούρα, πρόβλημα

τουρκική λέξη bela =   σκοτούρα, πρόβλημα

φρ. Άμον τ' ενοίγαν τη στράτας τη Γερμανίας, τη Σουηδίας, άναυα τα τέρτα και την αροθυμίαν εσκάλωσαν για τοι γεροντάδες και τα παλάδας με τη παιδίων ατούν τα παιδία.

πατίρ - κιουτούρ  = απότομα , ξαφνικά
τουρκική λέξη kutur =  απότομα , ξαφνικά

φρ. Όντες εσέβεν απέσ' 'ς σ' οσπίτ' ο κύρτς ατ' κ' είδεν ατόν να χοβλαεύ' απάν΄ς σην πατσήν ατ', πατίρ - κιουτούρ εσάρεψαν ατόν τα σιλέας, 'ς σ' άλλ' τη φορήν ν' εγβαίν, αμά όχι με ...ξυλέας!

παρτσαλαεύω = τεμαχίζω, κομματιάζω

τουρική λέξη parcalamak = κομματιάζω

φρ.΄Σ σα χαράντας τη χωρί' έσπαζαν έναν μουσκάρ', για (ή) δύο -τρία πρόγατα, επαρτσαλάευαν το κρέας, έψεναν ατό'ς σα δίλαβα τα καζάνα κ' εποίναν τα φαϊα για τοι καλεσμέν' τς...

ποντούρ* το  = είδος ανδρικού παντελονιού

τουρκική λέξη potur = βράκα
φρ.Το ποντούρ', ντ' εφόρ'ναν τ' εμετέρ' οι αγούρ',έτον πολλά κεϊσ',αφκά'ς σα ποδάρα εστένευεν και με βρακοζών ' εστέρεναν ατό'ς μέσα'τουν.

πατούλ*, το= λαναρισμένο μαλλί, νιφάδα χιονιού, αφράτο, κατάλευκο
τουρκική λέξη patul  =  δράγμα λαναρισμένου ερίου

φρ. Πατούλα κ' έμορφος έν' η κουτζή τη Τογκάβας, πάν ' κ' έρ'ταν τα προξενίας, αμά εείνε αναμέν' τ' αρνίν τη ξενιτείας!

πουγαλτουρεύω,= στενοχωρώ κάποιον

τουρκική λέξη bugaldirmak  =  στενοχωρώ κάποιον
φρ. Με τ' άσκεμον το ταπιάτ'  ν ατ'ς, το τσουνίν, επουγαλτούρεψεν τον παιδάν εμούν και να αχούλ' επέμ'νεν ατόν, να τακάτ' ν' ευτάει έναν δουλείαν...

παρουσεύω = δυσάρεστη συμφιλιώνομαι 

τουρκική λέξη barismak = συμφιλιώνομαι 

φρ. 'Σ σην μαχαλάν εμούν , σούγα-γούγα, οι γαρήδες εχολάσκουνταν τ' έναν τ' άλλο κ ' ετάβιζαν , αμά αγλήγορα πα επαρούσευαν , κεπέκει ξάν' εσύρ'νεν ο είς τ' άλλαινας τ' ουράδ΄!

πουζώνω,= σουφρώνω το πρόσωπο, σκυθρωπιάζω (πουζωμένος)

τουρκική λέξη buzmek  =  πτυχώνω Ι συρρικνώνω
φρ. Ξάι καλόν ταπιάτ' κ' είχεν, όντες 'κ' ερέχ' κουντον το φαϊν, εγούζευεν κ' αμ'αν επούζωνεν το κατζίν εντούνεν κα το χουλάρ κ' εσ' κούντον ας σο τραπέζ'...

πιρπιρίμ,' το  = γλιστρίδα

τουρκική λέξη pirpirim  = γλιστρίδα

φρ. Η παχτζά μ', μετά τα βρεχία, εγομώθεν πιρπιρίμα λέω Χρήστον, να σερεύ' ατά κ' ευτάω για τ' εμάς έναν σαλάταν με ξίδ' και σκόρδον και τα περισσα, ζατίμ,' σύρ' ατά 'ς σα κοσσάρας, ατά πα ψήν έχ'νε!

πισλαεύω,* = βρομίζω ,λερώνω

τουρκική λέξη pisletmek   = βρομίζω ,λερώνω

φρ. Με το φορκάλ' ετσαρακάλευεν ατόν η πατσή ατ', όντες επισλάευεν τα σιλεμένα τα σκάλας με τα τσαμουρωμένα τα παπούτζα τ', αμά εείνος, γάσπαρα, ξαν' εσούμωνεν και....έτρωεν τα φορκαλέας.

πεσή * η  = ξύλινη κατασκευή, ειδικά διαμορφωμένη, όπου ζει και εκτρέφεται το γουρούνι

τουρκική λέξη desi = σίτιση, νομή τουρκική λέξη desici  = εκτροφέας
φρ.Την πεσήν τη γουρουνί, σαπαπί τη μυρωδίας, εγούρευαν ατό, πάντα, μακρά ας σ' οσπίτ'.

πεγενεύκουμαι(και πεγιανεύκομαι), = μου αρέσει κάτι

τουρκική λέξη beyehmek  = μου αρέσει κάτι

φρ. 'Σ σα νεότητα τ'ς, ζατίμ, καν'νάν κ' επεγενεύκουντον, η ανόρεχτος, ομείνας εκότζεζεν , ο άλλος ετσιντούλαζεν και...ντ' εγροίλικ'σεν; ωράζ', άμον κούκος, το τζάγ' τη κυρού ατ'ς...

πέσκος, ο  = θερμάστρα

τουρκική λέξη poske  = σόμπα
φρ. Νέπε Χρήστον,οσήμερον ο πάσον ξάι 'κι σύρ', γιαμ' τα πορία εγομώθαν μανέας και θέλ'νε τίναγμαν;

πεσλάεμαν, το  = διατροφή, εκτροφή

τουρκική λέξη besleme   =  διατροφή, εκτροφή
φρ. Μ' αϊκον κολοκαθεσίαν και πεσλάεμαν , άμον μουχτερός έντον, να κλίν' κα το κιφάλ'ν ατ', την τσ'ιπαν ατ' 'κ' ελ'επ'.

περισάντζ ,περισάν ο = ταλαιπωρημένος

τουρκική λέξη perisan = εξαθλιωμένος, ράκος
φρ. Με την ψήν 'ς σο στόμαν και περισάν ευρέθαμε 'ς σα στράτας και τα  καμονάντας εμούν έκραν και τελεμονήν 'κ' είχαν!

περή, , η = μάγισσα, ξωτικό πονηρή γυναίκα
τουρκική λέξη peri = νεράιδα, στοιχείο

φρ.Τα μασάλα και τα ιστορίας ντ' έλλεν η γιάγια μ' η Τογκάβα, είχαν και καλοκόρσα περάδας κ' έβρωτους τσατάδας κι εγώ , ζατίμ πάντα εσάσευα κ' ετέρν' ατέν απέσ' 'ς σο στόμαν..

περισανλούχ, το = ταλαιπωρία

τουρκική λέξη perisanlik = εξαθλίωση , κατάντια

φρ.Το περισανλούχ ντ' εσυρνεν εείνος ο Τόγκας ο Χρήστον, εθαρώ, γολάγια ας σην καν'ναν εμούν ΄κι σύρ΄κεται!..

περπέρτς, ο (και παρπέρτς)  = κουρέας

τουρκική λέξη berder  = κουρέας

φρ.Ο Τόγκας , ομπερπέρτς τη χωρί', με το περπελούζ' και δέκα στρέμματα χωραφόπα, τρία κορτόπα ετράνυνεν, εσπούδαξεν και καλοένρισεν ατά.

παρχάτζ' το = χάλκινο σκεύος της κουζίνας με τοξοειδές χερούλι,(του αγιασμού)
τουρική λέξη bakras = χάλκινο δοχείο
φρ. Ανήμαραν τα Φώτα ο παπάς μ' έναν παρχάτζ' γομάτον αγιασμένον νερόν, ελάσκούντον το χωρίον και με κλαδόπα βασιλικού εράντιζεν κ' αθρώπ'ς, τ' οσπίτα, τα ζα κ' ούλα πα τα γιαπία μουν.

πέλμα η = διαχωριστικό δύο δωματίων
τουρκική λέξη bolme = διαίρεση , χώρισμά

φρ. Όντες επλέθυνεν η ταϊφά, μ' έναν πέλμάν εχώρτσαμε την σάλαν κ' εποίκαμε δύο καμαρόπα, έπεϊχρόνα, ζατίμ με την γιάγια μ' εκοικούμ'νε κιφάλ '-ποδάρα.

περά* η = τόπος όπου αρμέγουν τα ζώα
τουρκική λέξη pere = τόπος όπου αρμέγουν τα ζώα

φρ. 'Σ σο κιντίν απαν' οι τσοπάν ' ετοπλάευαν τ' αλμεγαδα τα χτήνα 'ς σην περάν κ΄εσκάλωσαν τ' άλμεγμαν κ' εγλήγορ΄ναν να μη απομένε 'ς σην σλοτ'ιαν.

πεσκίρ' ,το  = πετσέτα

τουρκική λέξη peskir  = πετσέτα
φρ. Nέπε Χρήστο,στάεις και πας, 'κ' ελέπ'ς το πεσκίρ' ντο κρεμάεται οπίσ' 'ς σην πόρταν να σπογγίεις τα χέρα σ', μη θέλ'τς, πάντα να υλάζω απ' οπίσ'-ι-σ'!

πεσλίν = καλοταϊσμένο

τουρκική λέξη  besili-besli = καλοταϊσμένο
φρ. Άμον πεσλίν μουσκέρ έντον, τρώει πίν' και κάθεται, δουλείαν και πορπάτεμαν ντο έν' 'κ' εξέρ,' μόνον τη γούλας ατ' την τρύπαν εξέρ'.

παστάν  = τελείως, εξ ολοκλήρου 

τουρκική λέξη bastan = πρώτα, εξ αρχής

φρ. Μέρ' εχάθες, Τογκοπούλ' , παστά, ενέσπαλλες τη γιάγια σ'! Τ' ομμάτα μ' επέμ'ναν σην στράταν!..

πεκιάρτς, ο  = άνδρας ανύπαντρος, μπεκιάρης(θηλ. πεκιάραινα)

τουρκική λέξη bekar = άνδρας ανύπαντρος εργένης

φρ. Όρκον κ' όμνυσμαν εποίκεν ο Χρήστον 'ς σα κυρουκά τ', ν' αντρίζ', σιφτάν τ' αδελφοκόριτζα τ' , αμά, οσήμερον , εείνα ζουν με τ' αντρούδας και τα παιδία τουν κ' εείνος, ο αχάρετον , επέμ'νεν πεκιάρτς και σύρ' την μαναχίαν.

 

παστουρεύω , = πιέζω
τουρκική λέξη kantar  bastirmak =  πιέζω

φρ. Σύρον πόλοκον άλας 'ς σα χασεμένα τα πιπέρα, παστούρεψον ατά απέσ' 'ς έναν πουλούλ' κεπέκει θήκον απάν' έναν τεμίζ' λιθάρ', 'ς σε τρία - τέσσερα ημέρας  'α έχ'ς στύπαν.

πεχορίκ', , το = καπνοδόχος τζακιού , σόμπας
τουρκική λέξη buhar  =  ατμός,άχνα piherik- pogerik-pugana baca  = καπνοδόχος

φρ. Oψέ εκαθάρτσαμέν, το περοχίτ' ντ' εγομώθεν μανέας, ετίβαξαμε και τα πορία κ' οσήμερον, ο πέσκον ελέπ'ς ντ' έμορφα τζαγανίζ', χαβάσ' ευτάς να κάθεσαι σουμά...

πεζεβέγκ'ς , ο = αισχρός, ανήθικος , άτιμος
τουρκική λέξη pezevenk   =  μαστροπός, νταβατζής

φρ. Να τ κυρουκά τ', να τα μωρά τ' εσάεψεν, ο πεζεβέγκ'ς, εσέβεν, αναχάπαρα, επέσ' 'ς σ' οσπίτ' κ' εχοβλάεψεν απάν' 'ς σην γαρήν ατ' κ' ούλ' εσάσεψαν κ' ετέρ'ναν, αμά αγλήγορα ο κύρτς ατ' εκάτσεν ατόν κα...

ποσπογαζλούγ' , το = φλυαρία
τουρκική λέξη bosbogazlik  =  φλυαρία

φρ. Με τ' ατό το ποσογαζλούγ' και την ευκαιροσύναν ατ'ς την μαχαλάν τ' απάν' αφκά φέρ', ζατί, το στόμαν ατ'ς ξάι ΄κι κρατεί, φάκ' απέσ' ατ'ς 'κ' αναλεί , ό,τι λες ατέν παίρ' ατό τρέχ'!

πουρούσεμαν* , το = σκυθρώπιασμα, κατήφεια
τουρκική λέξη burusma  =  ρυτίδιασμα, τσακωμός

φρ. Ντ' έπαθεν, ατζάπ'σα, η κουτζή εμούν κ' επουρούσωσεν τα κατζία αναχάπαρα, γιάμ ' έρθεν ατέν καν'νάν χαπάρ' ας σον γιοσμάν τίναν εσεβνταλανεύτεν;

παλάν* , το =  σέλα γαϊδάρου
τουρκική λέξη palan  = μαλακή σέλα, σαμάρι

φρ. Κάθαν ημέραν, ο σ' χωρεμένον ο ταή μ' ο Μήτρον ασ' τσαχουράντς εθήκ'νεν το παλάν' 'ς σην ράχαν τη γάιδαρονος, επαίρ'νεν και τ' αζούχ'ν ατ' κ' έβγαινεν 'ς σην στράταν για το ποστανοχώραφον ατ' κ' όλεν την ημέραν ερίαζεν ατούκες  τα χαρούζατ' να μη ...πορτατούν!

πατλάεμαν* , το = ξέσπασμα, ξεφούσκωμα, σκάσιμο
τουρκική λέξη patlama  =  ξέσπασμα, ξεφούσκωμα,

φρ. Νέκουτζη, ντ' έπαθες, με τ' ατό το πατλάεμαν και το γαραλάισμά σ' ούλ'τς εδέκες χαπάρ' κ' έσ'κωσες την μαχαλάν τ' Τογκα 'ς σο ποδάρ'.

πιλινεύκουμαι = είμαι, γίνομαι γνωστός, μαθεύομαι
τουρκική λέξη bilinmek  = είμαι, γίνομαι γνωστό

φρ. Αγλήγορα επιλινεύτεν τ' άγρον το χαπάρ' κ' αμάν ούλ' εμούν εσ'κώθαμε 'ς σο ποδάρ' κ' ετοπλαεύταμε 'ς σο μεϊντάν απάν' να μαθ'ανομε ούλα τα καθέκαστα ας σον μουχτάρ' τη χωρί'.

πασλάνεμαν, το = σκούριασμα, οξείδωση
τουρκική λέξη paslanma  = σκούριασμα, οξείδωση

φρ. Επορείς, ζατίμ να γουρταρεύ'ς ας σο πασλάνεμαν τα παρχάτζα και τ' 'αλλα τα σκευικά αν 'κι θήκ'ς ατά ναμλία ΄ς σον τόπον ατούν και το χρόνον μίαν χαλαέν'τς ατά.

 

Ρ — Ποντιακή Διάλεκτος (Χαλδία)

ρεϊχαν,* το  = βασιλικό, φυτό που μοσχομυρίζει

τουρκική λέξη reyhah  = βασιλικός
φρ. Εσκουντούλτσεν, νύφε,είπε με, το φαϊν ας σο ρεϊχαν ντ' εσέγκες κι ας σα παραρικά, αμά ενάξα σ' άναλον απάν' έν' , ζατ'ιμ', αϊκα έν', πάντα, έναν κουσούρ'  'α ευρήκ' η τατ' σούζαινα η πεθερά μ'.

ρεχίν, το= ενέχυρο

τουρκική λέξη rehin = ενέχυρο, εγγύηση

φρ. Εσέγκεν, ο άχαρον , τ' οσπίτόπον ν ατ' ρεχίν κ' ατώρα τα χρέητα έρθαν κ' εφούρκ' σαν ατόν και νουνίζ' κ' απονουνίζ' ντο θα ίνεται το χάλ' ν ατ' . πως θα γουρταρεύ' τ' οσπίτ' ν ατ'!

ρανταλαεύω  = τρίβω

τουρκική λέξη rendelemek  = τρίβω
φρ. Ερανταλάεψα τα κομμάτα τη πάλκας απέσ' 'ς σο τρανόν το κεφτκίρ' κ' εφέκ' ατό να υλίζ'νε καλά, ουσνά ετοιμάεται και το ζουμάρ'.

ραχάτ', το  = ηρεμία, άνεση

τουρκική λέξη rahat  = άνεση Ι άνετος 
φρ. Νέπε , κάθ'κα ΄ς σ΄ωβά σ΄, ραχάτ 'κ ΄έχ΄ς! μίαν αδακές κλωσκεσαι, μίαν εκέσ', 'ς σον κώλο σ' αχάντα έχ΄ς, χός η κουτζή εμούν με τον νισανλούν ατ'ς έν' 'ς σο λασίον.

ραχατλούγ* το  = άνεση, ησυχία

τουρκική λέξη rahatlik  = άνεση, ησυχία
φρ. Αϊκον ραχατλούγ' μέρ' θ' εύρηκες;ούλ' με τ' εσόν την δουλείαν ογρασεύνε κ' εσύ έρθες έναν τράμ, εντώκες 'ς ση κοσσάς τον κλωλον κ' έφυες!.

ραχατλάεμαν ,το = ηρεμία, ανακούφιση

τουρική λέξη rahatlama = ηρεμία, ανακούφιση

φρ.  Αϊκον ραχατλάεμαν πα ίνεται , παίδι μ' ο κόσμον οξωκές ας σα δουλείας εγουτούρεψεν κ' εσύ κείσαι κ' ουζανεύκεσαι απάν 'ς σο καραβάτ'.

ρεντζιπέρτς ,ο = αγρότης, γεωργός

τουρική λέξη rencperlik = γεωργία

φρ.  Μάθα γράμματα ,γιάβρου μ', και φύγον ας σο χωρίον, ελέπ'ς αδάκες ο ρεντζιπέρτς, νύχταν - ημέραν ογρασελυ' με τα χώματα, τ' ιδρώματά τ' τρέχ'νε και χαϊρ' 'κ' ελέπ!

ραντά,η = τρίφτης

τουρική λέξη rende = τρίφτης

φρ. Έπαρ' την ραντάν ας σο ταρέζ' και ρανταλάεψον αβούτα τα παρτσάδας τη πάλκας, ουσνά φτάω εγώ πα το ζουμάρ'.

ρετσέλ',,το = είδος μαρμελάδας

τουρική λέξη recel = γλυκό κουταλιού

φρ. Με το καζάν' έβραζαμε το ρετσέλ' απάν΄΄ς αο τζάγ' τ' αυλής το καλοκα'ιρ' κ' εγόμωναμε τα πουλουλόπα κ' έτρωγαμε όλεν τον χειμωγκόν αδά σ' Τσιτσιλήν...