Το παλαιό χωριό Αράμ - Βαρτάμ

Αυτή ήταν η πρώτη μετανάστευση: οι κάτοικοι μετέφεραν ό,τι μπορούσαν μαζί με τα παιδιά τους με βουβαλόκαρα ή βοϊδόκαρα. Μετά από πολλές ταλαιπωρίες και μεγάλη διαδρομή, εγκαταστάθηκαν στο χωριό Αράμ – Βαρτάμ του Καρς.

Στο χωριό αυτό έζησαν έως το 1918, δηλαδή περίπου για 40 χρόνια. Το Αράμ – Βαρτάμ, γνωστό και ως Χαραμί Βαρτάν, αριθμούσε 250 οικογένειες και είχε πολύ καλό κλίμα. Βρισκόταν σε υψόμετρο περίπου 2.350 μέτρων, στην πλαγιά του βουνού.

Οι κάτοικοι, κυρίως λόγω της μορφολογίας του εδάφους, ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και δευτερευόντως με τη γεωργία, ενώ υπήρχαν και επαγγελματικές δραστηριότητες. Σήμερα, το χωριό εξακολουθεί να υπάρχει και να ευημερεί, με πληθυσμό 2.500–3.000 κατοίκους, ενώ τα επαγγέλματα και οι συνήθειες των κατοίκων δεν έχουν αλλάξει σημαντικά από τότε. Υπάρχουν ακόμη συγγενικά πρόσωπα τρίτης και τέταρτης γενιάς, που διατηρούν την παράδοση των κρυπτοχριστιανών. Το χωριό απέχει περίπου 14 km από την πόλη του Καρς, η οποία αριθμεί περί τους 75.000 κατοίκους.

Οι κάτοικοι κατασκεύασαν τα σπίτια τους και οργάνωσαν το νοικοκυριό τους για να ανταποκριθούν στις ανάγκες της καθημερινής ζωής. Με τη συνεργασία όλων έκτισαν δύο εκκλησίες, τον Άγιο Γεώργιο και την Κοίμηση της Θεοτόκου, ώστε να μπορούν να εκκλησιάζονται εύκολα, δεδομένου ότι το χωριό ήταν στενόμακρο. Στη γιορτή της Μεγαλόχαρης πραγματοποιούνταν πανηγύρι, με πιστούς από τα γύρω χωριά να προσκυνούν την εικόνα της Παναγίας.

Την ημέρα της πανήγυρης όλοι διασκέδαζαν, χόρευαν, γλεντούσαν και τραγουδούσαν.

Στο κέντρο του χωριού χτίστηκε μεγάλο εξατάξιο σχολείο για τη διδασκαλία των ελληνικών γραμμάτων, ώστε οι νέοι να διατηρήσουν τη μητρική τους γλώσσα. Δάσκαλοι ήταν οι ίδιοι οι κάτοικοι, μεταξύ αυτών:

1. Παπαστέφανος (και παπάς και δάσκαλος)

2. Τουρατζίδης Δημήτριος του Κοσμά

3. Τουρατζίδης Θωμάς του Χριστοδούλου

4. Μασμανίδης Χαράλαμπος του Βασιλείου

5. Τσαχουρίδης Στυλιανός του Γεωργίου

6. Τουρατζίδης Γεώργιος του Δημητρίου

Επίσης, δημιουργήθηκε κοινωνικό κατάστημα με πρώτο πρόεδρο τον Λαμπιανίδη Λαμπρό του Αναστασίου και γραμματέα τον Πελλίδη Ιωάννη του Αναστασίου, που ήταν γραμματέας για άλλα 17 χωριά του Νομού Καρς.

Οι κάτοικοι ασχολούνταν και με το εμπόριο, όπως οι Ορφανίδης Θωμάς, Αποστολίδης Γεώργιος και Βασιλειάδης Λάζαρος, ενώ ανθηρό ήταν και το ζωικό εμπόριο με τους Τουράτζη Χριστόδουλο και τους αδελφούς Κοσμά και Δημήτρη Παναγιωτίδη.

Σε δημόσια έργα δραστηριοποιήθηκαν οι Ξενιτίδης Θωμάς, Λαμπριανίδης Κωνσταντίνος και Τουρατζίδης Δαμιανός. Πολιτικοί μηχανικοί υπήρξαν οι Τουρατζίδης Αλέξιος, Δαμιανός και Θωμάς Παπαμιχαηλίδης του Νικολάου, απόφοιτοι του Πανεπιστημίου του Βατούμου της Ρωσίας.

Ο πρώτος Τουρατζίδης υπηρέτησε ως μηχανικός πετρελαίων στη Ρωσία, ενώ ο δεύτερος Παπαμιχαηλίδης ήρθε στην Ελλάδα και υπηρέτησε ως Νομομηχανικός του σχεδίου πόλεως Θεσσαλονίκης, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη ακινήτων για το Πανεπιστήμιο της Πολυτεχνικής Σχολής Θεσσαλονίκης.

Αξιωματικοί της εποχής ήταν οι Τουρατζίδης Γεώργιος του Δαμιανού, Παρασκευόπουλος Βασίλειος και Τουρατζίδης Ιωάννης του Δημητρίου.

Οι πρόγονοί μας, μετά την επανάσταση του 1917 και την κατάληψη της περιοχής από τους Τούρκους, αναγκάστηκαν να ξαναμεταναστεύσουν το 1922, διασχίζοντας διάφορες περιοχές της Ρωσίας, όπως Τυφλίδα, Κρούμσκαγια, Κοπάν Σοχούμ και Κρασνκόρ, για να επαναπατριστούν στην Ελλάδα.