Τα Μωμογέρια Αναγέννηση Σερρών

Κάποια καλοκαιρινή ημέρα, κατά την παραμονή μου στο χωριό μας, ζήτησα από υπερήλικες συγχωριανούς, όπως τον κ. Αλέξανδρο Τουρατζίδη και άλλους, να μου διηγηθούν για το γνωστό έθιμο των Μωμογέρων.

Οι πληροφορίες τους περιγράφουν ανάγλυφα τη ζωή και την παράδοση αυτού του εθίμου, το οποίο γινόταν παλιά στο χωριό Αράμ-Βαρτάμ και μεταφέρθηκε στη σημερινή Αναγέννηση, όπου συνεχίζεται ανελλιπώς έως σήμερα.

Το έθιμο αποτελεί πολιτιστική εκδήλωση και διατηρείται ζωντανό κάθε χρόνο κατά την περίοδο των Χριστουγέννων, όχι μόνο στην Αναγέννηση, αλλά και σε πολλές περιοχές της Ελλάδας από τους τοπικούς Ποντιακούς Πολιτιστικούς Φορείς.
Οι πρωταγωνιστές

Στο έθιμο συμμετέχουν κυρίως τρία πρόσωπα: Η Νύφη, Ο Αράπης, που προστατεύει τη Νύφη από πιθανές αρπαγές, Ο Τοσπάγας (χελώνα), που δεν συντονίζει το χορό και δεν παρενοχλεί τη Νύφη.

Στο χορό συμμετέχουν επίσης τα Μωμογέρια, που ονομάζονται και καρναβάλια, συνοδευόμενα από τη ποντιακή λύρα.

Οι σκηνές και τα δρώμενα

Σύμφωνα με την παράδοση, πολλές φορές ο Αράπης χτυπούσε τον Τοσπάγα μέχρι λιποθυμίας. Τότε η Νύφη, δήθεν λυπόμενη, καθόταν πάνω του για να τον ξυπνήσει. Άτομα από το πλήθος προκαλούσαν σκόπιμα αναταραχή, ώστε να δυσκολέψουν την κλοπή της Νύφης, και ο Αράπης κυνηγούσε τους «υποτιθέμενους κλέφτες».

Στη συνέχεια, βάζανε φωτιά στον Τοσπάγα και τον έριχναν μέσα σε γούρνα (κουρούμ) για να σβήσει η φωτιά. Όλα αυτά τα δρώμενα γίνονταν παραμονή Πρωτοχρονιάς.

Την ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, οι Μωμογέρoι ανέδρευαν έξω από την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου και προκαλούσαν φόβο στους πιστούς μετά τη Θεία Λειτουργία, αποσπώντας χρήματα και είδη. Οι πιστοί γνώριζαν το έθιμο και ανταποκρίνονταν πρόθυμα, δίνοντας ό,τι μπορούσαν είτε χρηματικά είτε τρόφιμα, όπως παραδοσιακά λουκάνικα (καλπάζια), τσουρέκια και άλλα.

Η προσφορά αυτή είχε κοινωνικό χαρακτήρα, καθώς τα συγκεντρωθέντα χρήματα και αγαθά μοιράζονταν σε φτωχές οικογένειες του χωριού, δίνοντας χαρά και ανακούφιση στους πιο αδύναμους.

Έτσι, τα Μωμογέρια αποτελούν όχι μόνο πολιτιστική εκδήλωση, αλλά και μια ζωντανή κοινωνική πράξη αλληλεγγύης, που συνδέει τις παραδόσεις με την καθημερινή ζωή και τη συλλογική μνήμη της Αναγέννησης Σερρών.

Η συνέχεια και οι παραδόσεις που διατηρούνται

Μετά την Πρωτοχρονιά, το έθιμο των Μωμογέρων δεν τελείωνε απλώς με την παραλαβή των προσφορών. Οι οργανωτές φρόντιζαν ώστε τα αγαθά να φτάνουν στους αδύναμους συγχωριανούς, διατηρώντας τον κοινωνικό και αλληλέγγυο χαρακτήρα του εθίμου.

Οι Μωμογέρoι συνέχιζαν να συμμετέχουν ενεργά σε γιορτές και κοινωνικές εκδηλώσεις του χωριού, διασφαλίζοντας ότι οι νεότερες γενιές θα γνωρίζουν και θα βιώνουν την παράδοση. Τα παιδιά παρακολουθούσαν και συχνά συμμετείχαν, φορώντας απλές μάσκες ή μικρές ενδυμασίες, ώστε να μάθουν την ιστορία και τους ρόλους των πρωταγωνιστών.

Το έθιμο, όπως και παλιά, συνδυάζει:

Χορό και μουσική: με την ποντιακή λύρα να καθοδηγεί το ρυθμό των Μωμογέρων, Σκηνικά δρώμενα: με την κωμική και δραματική αναπαράσταση του Αράπη, της Νύφης και του Τοσπάγα,

Κοινωνική αλληλεγγύη: με τη συγκέντρωση αγαθών και χρημάτων για τις φτωχές οικογένειες.

Αυτός ο συνδυασμός πολιτιστικού, ψυχαγωγικού και κοινωνικού χαρακτήρα καθιστά τα Μωμογέρια όχι μόνο ένα έθιμο της Αναγέννησης Σερρών, αλλά και έναν ζωντανό κρίκο που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.

Σημειώνεται, όμως, ότι σήμερα το έθιμο των Μωμογέρων δυστυχώς δεν μπορεί να συνεχιστεί όπως παλιά, καθώς δεν υπάρχουν πλέον τα παιδιά που συμμετείχαν στο χωριό μας για να το αναβιώσουν. Παρά την απουσία νέων γενεών, η μνήμη του παραμένει ζωντανή μέσα από τις αφηγήσεις των παλαιότερων και τις καταγραφές των εκδηλώσεων έως και το 2010, που ήταν η τελευταία φορά που πραγματοποιήθηκε πλήρως όπως παλιά.

Η παράδοση αυτή, λοιπόν, αν και σήμερα σιωπηλή, αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αναγέννησης Σερρών, θυμίζοντας σε όλους μας την πλούσια ιστορία και τα ήθη που διαμόρφωσαν τη ζωή του χωριού μας.