Οι Πόντιοι: Ρίζες, Μνήμη και Ταυτότητα

Οι Πόντιοι δεν είναι απλώς μια ομάδα Ελλήνων με διαφορετική διάλεκτο. Είναι ένας λαός με ιστορική συνέχεια τριών χιλιάδων χρόνων, με πολιτισμό, παιδεία, εμπορική δραστηριότητα, μουσική, πίστη και έντονη κοινοτική συνείδηση.

Ο Πόντος, στις νότιες ακτές του Εύξεινου Πόντου, υπήρξε γη ελληνική από την αρχαιότητα. Από τις αποικίες της Μιλήτου έως την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, ο ελληνικός λόγος δεν έσβησε ποτέ. Ακόμη και μέσα στους αιώνες της Οθωμανικής κυριαρχίας, οι Πόντιοι κράτησαν τη γλώσσα, την πίστη και τα έθιμά τους.

Η Ποντιακή Διάλεκτος Η ποντιακή δεν είναι «παραλλαγή». Είναι ζωντανό απομεινάρι της αρχαίας ιωνικής ελληνικής. Λέξεις όπως: Εμέν (εμένα) Εσέν (εσένα) Ατώρα (τώρα) Καιρόν (χρόνο) κουβαλούν μέσα τους γλωσσική ιστορία αιώνων. Η διάλεκτος δεν ήταν απλώς τρόπος επικοινωνίας. Ήταν τρόπος ταυτότητας. Όταν όλα γύρω άλλαζαν, η γλώσσα έμενε.

Η Γενοκτονία και ο Ξεριζωμός Ο 20ός αιώνας σφράγισε τη μοίρα του Ποντιακού Ελληνισμού. Διωγμοί, τάγματα εργασίας, πορείες θανάτου, σφαγές. Χιλιάδες οικογένειες χάθηκαν. Άλλες πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς.

Το 1922–1923 οι Πόντιοι ήρθαν στην Ελλάδα ως πρόσφυγες. Δεν έφεραν περιουσίες. Έφεραν εικόνες, μνήμη και τραγούδια. Και μαζί τους έφεραν τη δύναμη να ξαναρχίσουν.

Η Εγκατάσταση στην Ελλάδα Στη Μακεδονία, στη Θράκη, στις Σέρρες, στη Δράμα, στην Κοζάνη, στην Πιερία δημιουργήθηκαν νέα χωριά. Πολλά από αυτά πήραν νέα ονόματα, όμως στις καρδιές των παλιών έμεναν τα παλιά.

Το «χωρίον» δεν ήταν απλώς τόπος κατοικίας. Ήταν συνέχεια της χαμένης πατρίδας. Οι Πόντιοι δούλεψαν τη γη, έχτισαν εκκλησίες, σχολεία, συλλόγους. Δεν έμειναν στο παρελθόν. Το τίμησαν, αλλά προχώρησαν.

Ο Πολιτισμός Ο Ποντιακός πολιτισμός είναι πολυδιάστατος: Η Μουσική Η λύρα (κεμεντζές) δεν είναι όργανο. Είναι φωνή. Ο ήχος της μεταφέρει χαρά, πόνο, ξενιτιά. Ο Χορός Ο πυρρίχιος, η σέρρα, οι κυκλικοί χοροί δείχνουν πειθαρχία, δύναμη, συλλογικότητα.

 Η Κουζίνα Πιροσκία, ωτία, τανωμένον σορβάς  γεύσεις που ενώνουν γενιές. Η Νοοτροπία του Πόντιου

Ο Πόντιος έχει χαρακτηριστικά που διακρίνονται:Πείσμα Εργατικότητα Φιλοξενία Σεβασμό στους προγόνους

Χιούμορ Το ποντιακό ανέκδοτο δεν είναι αυτοσαρκασμός. Είναι απόδειξη δύναμης. Μόνο ένας λαός με αυτοπεποίθηση γελά με τον εαυτό του.

Οι Νεότερες Γενιές Σήμερα το μεγάλο ερώτημα είναι: Θα μείνει η γλώσσα; Θα μείνει η μνήμη;

Οι παλιοί έζησαν τον Πόντο. Οι μεσαίοι έζησαν τους πρόσφυγες γονείς. Οι νεότεροι κινδυνεύουν να ζήσουν μόνο τις φωτογραφίες. Γι’ αυτό η καταγραφή, οι σύλλογοι, οι γελοιογραφίες, τα άρθρα, τα βίντεο, οι αφηγήσεις είναι πράξη ευθύνης.

Ο Πόντος Δεν Είναι Παρελθόν Ο Πόντος δεν είναι μόνο χαμένη πατρίδα. Είναι ζωντανή ταυτότητα. Κάθε φορά που ακούγεται η λύρα, κάθε φορά που κάποιος λέει «εμέν» αντί «εμένα», κάθε φορά που ένα παιδί ρωτά «που έν το χωρίον;» η μνήμη συνεχίζει. Ο Πόντιος δεν ζει με μίσος. Ζει με μνήμη. Και η μνήμη είναι δύναμη.

Επίλογος Οι Πόντιοι δεν ζητούν οίκτο. Ζητούν αναγνώριση της ιστορίας τους και σεβασμό στον πολιτισμό τους. Γιατί όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται, ο Πόντος δεν χάθηκε.

Και κάπου εκεί, μέσα σε μια απλή κουβέντα τριών Ποντίων, ακούγεται μια λέξη: «ΤΣΙΤΣΙΛΗ». Για τους πολλούς είναι απλώς ένα όνομα. Για τους παλιούς είναι πατρίδα. Για τους νεότερους είναι ερώτηση. Για εμάς είναι μνήμη.

Τα χωριά αλλάζουν ονόματα. Οι χάρτες αλλάζουν σύνορα. Οι γενιές αλλάζουν εποχές. Μα ο Πόντιος όταν ακούσει το παλιό όνομα, δεν σκέφτεται γεωγραφία. Σκέφτεται παππού, αυλή, εκκλησία, λύρα, ξεριζωμό.

Και τότε καταλαβαίνεις…Δεν είναι λέξη. Είναι ρίζα. Όσο θα υπάρχουν στόματα που λένε «εμέν» και «εσέν», όσο θα ακούγεται η λύρα, όσο θα ρωτά κάποιος «που έν το χωρίον;», ο Πόντος δεν θα σβήσει.Γιατί ο Πόντος δεν είναι τόπος. Είναι ταυτότητα.